دیوان حافظ · غزل ۲۵۶
فال حافظ غزل ۲۵۶: نصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر
مضمون: پندپذیری و احتیاط
نصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر
هر آنچه ناصح مشفق بگویدت بپذیر
◆ بیت شاهد فال
ز وصل روی جوانان تمتعی بردار
که در کمینگه عمر است مکر عالم پیر
نعیم هر دو جهان پیش عاشقان بجوی
که این متاع قلیل است و آن عطای کثیر
معاشری خوش و رودی بساز میخواهم
که درد خویش بگویم به ناله بم و زیر
بر آن سرم که ننوشم می و گنه نکنم
اگر موافق تدبیر من شود تقدیر
چو قسمت ازلی بیحضور ما کردند
گر اندکی نه به وفق رضاست خرده مگیر
چو لاله در قدحم ریز ساقیا می و مشک
که نقش خال نگارم نمیرود ز ضمیر
بیار ساغر در خوشاب ای ساقی
حسود گو کرم آصفی ببین و بمیر
به عزم توبه نهادم قدح ز کف صد بار
ولی کرشمه ساقی نمیکند تقصیر
می دوساله و محبوب چارده ساله
همین بس است مرا صحبت صغیر و کبیر
دل رمیده ما را که پیش میگیرد؟
خبر دهید به مجنون خسته از زنجیر
حدیث توبه در این بزمگه مگو حافظ
که ساقیان کمان ابرویت زنند به تیر
معنی واژههای دشوار
- ناصح مشفق
- پنددهنده دلسوز و مهربان
- تمتع
- بهرهمندی و کام گرفتن
- کمینگه
- جای کمین
- نعیم
- نعمت، ناز و نعمت
- متاع قلیل
- کالای اندک؛ کنایه از دنیا
- معاشر
- همنشین، همصحبت
- بم و زیر
- آواز درشت و نازک؛ سیمهای ساز
- در خوشاب
- مروارید آبدار و درخشان
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل لحن پدری دلسوز را دارد که میگوید: نصیحتی به تو میکنم، بشنو و بهانه نیاور؛ هر آنچه ناصح مهربان به تو بگوید، بپذیر. این بیت شاهد فال توست و نشان میدهد در کاری که در پیش داری، کسی هست که خیر تو را میخواهد و سخنی گفته یا خواهد گفت که شاید به دلت ننشیند. فال تو هشدار میدهد که از سر غرور یا لجاجت، آن سخن را کنار نگذاری. حافظ یادآوری میکند که در کمینگاه عمر، مکر جهان پیر پنهان است؛ یعنی روزگار گاهی دامهایی میگسترد که جوانی و شتاب آنها را نمیبیند. او همچنین میگوید وقتی قسمت ازلی بیحضور ما رقم خورده، اگر اندکی با رضای ما جور نیست، خرده مگیر. یعنی بخشی از کار در اختیار تو نیست و بهتر است با آن کنار بیایی. پس در روزهای آینده گوش شنوا داشته باش، پیش از تصمیم بزرگ مشورت کن و با احتیاط گام بردار.
راهنمایی برای نیت شما
پیش از هر تصمیم مهم، با کسی که دلسوز توست و تجربه بیشتری دارد مشورت کن و حرفش را تا آخر بشنو. اگر نصیحتی به دلت ننشست، فوراً ردش نکن؛ یک شب دربارهاش فکر کن. بهانهتراشی را کنار بگذار و آنچه را در اختیار تو نیست، با آرامش بپذیر. احتیاط امروز، پشیمانی فردا را کم میکند.