دیوان حافظ · غزل ۱۵۹
فال حافظ غزل ۱۵۹: نقد صوفی نه همه صافی بیغش باشد
مضمون: محک تجربه
نقد صوفی نه همه صافی بیغش باشد
ای بسا خرقه که مستوجب آتش باشد
صوفی ما که ز ورد سحری مست شدی
شامگاهش نگران باش که سرخوش باشد
خوش بود گر محک تجربه آید به میان
تا سیهروی شود هر که در او غش باشد
◆ بیت شاهد فال
خط ساقی گر از این گونه زند نقش بر آب
ای بسا رخ که به خونآبه منقش باشد
نازپرورد تنعم نبرد راه به دوست
عاشقی شیوه رندان بلاکش باشد
غم دنیای دنی چند خوری؟ باده بخور
حیف باشد دل دانا که مشوش باشد
دلق و سجاده حافظ ببرد بادهفروش
گر شرابش ز کف ساقی مهوش باشد
معنی واژههای دشوار
- نقد
- سکه رایج؛ کنایه از سرمایه و حال درونی
- غش
- ناخالصی و آمیختگی زر با فلز پست
- مستوجب
- سزاوار و شایسته
- ورد سحری
- ذکر و دعای سحرگاهی
- محک
- سنگی که عیار زر را با آن میسنجند
- تنعم
- ناز و نعمت، آسایش و خوشی
- بلاکش
- تحملکننده رنج و بلا
- دنیای دنی
- جهان پست و فرومایه
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل هشدار میدهد که هر ظاهر پاکی، باطنی پاک ندارد: نقد صوفی همه صافی و بیغش نیست و بسا خرقه که سزاوار آتش است. او با طنز میگوید صوفی ما که از ورد سحری مست شده بود، شامگاه نگرانش باش که سرخوش باشد. پیام فال برای تو احتیاط در اعتماد است. شاید کسی یا پیشنهادی پیش روی توست که ظاهری خوش و آراسته دارد، اما هنوز درستیاش را نیازمودهای. بیت شاهد راه را نشان میدهد: چه خوش است اگر محک تجربه به میان آید، تا هر که در او ناخالصی هست، سیهروی شود. یعنی پیش از سپردن دل یا سرمایه، بگذار زمان و تجربه حقیقت را آشکار کند. حافظ همچنین میگوید نازپرورده تنعم راه به دوست نمیبرد و عاشقی شیوه رندان بلاکش است؛ پس برای رسیدن، آماده سختی هم باش. و در پایان پند میدهد که غم دنیای پست را مخور، که حیف است دل دانا پریشان باشد. با چشم باز و دلی آرام پیش برو.
راهنمایی برای نیت شما
امروز در اعتماد کردن شتاب نکن. اگر قرار است قراردادی ببندی، پولی بسپاری یا تصمیمی مهم بگیری، اول در مقیاسی کوچک بیازمای. به کارها بیش از حرفها توجه کن. نگرانی را هم بیش از اندازه به دل راه نده؛ با دقت و آرامش، سره از ناسره جدا میشود.