دیوان حافظ · غزل ۸۸
فال حافظ غزل ۸۸: شنیدهام سخنی خوش که پیر کنعان گفت
مضمون: رضا و احتیاط
شنیدهام سخنی خوش که پیر کنعان گفت
فراق یار نه آن میکند که بتوان گفت
حدیث هول قیامت که گفت واعظ شهر
کنایتیست که از روزگار هجران گفت
نشان یار سفرکرده از که پرسم باز؟
که هر چه گفت برید صبا پریشان گفت
فغان که آن مه نامهربان مهرگسل
به ترک صحبت یاران خود چه آسان گفت
من و مقام رضا بعد از این و شکر رقیب
که دل به درد تو خو کرد و ترک درمان گفت
غم کهن به می سالخورده دفع کنید
که تخم خوشدلی این است پیر دهقان گفت
گره به باد مزن گر چه بر مراد رود
که این سخن به مثل باد با سلیمان گفت
◆ بیت شاهد فال
به مهلتی که سپهرت دهد ز راه مرو
تو را که گفت که این زال ترک دستان گفت؟
مزن ز چون و چرا دم که بنده مقبل
قبول کرد به جان هر سخن که جانان گفت
که گفت حافظ از اندیشه تو آمد باز؟
من این نگفتهام آن کس که گفت بهتان گفت
معنی واژههای دشوار
- پیر کنعان
- یعقوب پیامبر، پدر یوسف
- هول
- ترس و هراس سخت
- برید
- پیک و نامهرسان
- مهرگسل
- بُرنده پیوند محبت؛ بیوفا
- مقام رضا
- مرتبه خشنودی به خواست الهی در عرفان
- گره به باد زدن
- کنایه از تکیه کردن بر چیزی ناپایدار
- دستان
- مکر و نیرنگ؛ نیز لقب زال پدر رستم
- مقبل
- نیکبخت و خوشاقبال
تفسیر فال
ای صاحب فال، غزل با سخن پیر کنعان آغاز میشود؛ یعقوب که در فراق یوسف گفت درد جدایی چیزی نیست که بتوان آن را به زبان آورد. حافظ نیز از یار سفرکردهای میگوید که خبرش را از هر که میپرسد، پریشان میشنود. شاید تو نیز در انتظار خبری یا بازگشت کسی هستی و پاسخهای مبهم دلت را آشفته کرده است. بیت شاهد هشداری حکیمانه دارد: گره به باد مزن، هرچند باد بر مراد تو بوزد؛ زیرا باد همین سخن را به سلیمان هم گفت. یعنی به موقعیتی که اکنون به سود توست، بیش از اندازه تکیه نکن و کارت را بر پایهای استوار بنا کن. حافظ در ادامه میگوید به مهلتی که روزگار میدهد فریفته مشو، که این زال پیر هنوز دست از نیرنگ برنداشته است. در کنار این احتیاط، او از مقام رضا سخن میگوید و از غم کهنهای که باید با شادی تازه درمانش کرد. فال تو میگوید در عین امید، هوشیار بمان و با رضا و صبر، کارها را سنجیده پیش ببر.
راهنمایی برای نیت شما
اگر اوضاع اکنون به سود توست، از این فرصت برای محکمکاری استفاده کن، نه برای ولخرجی یا بیاحتیاطی. تصمیمهای بزرگ را بر پایه شرایط گذرا نگیر. به شایعهها و خبرهای پراکنده دل نبند و آرامش درونیات را با پذیرش آنچه در اختیارت نیست، حفظ کن.