دیوان حافظ · غزل ۸۷
فال حافظ غزل ۸۷: حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت
مضمون: همدلی و پختگی
حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت
آری به اتفاق جهان میتوان گرفت
◆ بیت شاهد فال
افشای راز خلوتیان خواست کرد شمع
شکر خدا که سر دلش در زبان گرفت
زین آتش نهفته که در سینه من است
خورشید شعلهایست که در آسمان گرفت
میخواست گل که دم زند از رنگ و بوی دوست
از غیرت صبا نفسش در دهان گرفت
آسوده بر کنار چو پرگار میشدم
دوران چو نقطه عاقبتم در میان گرفت
آن روز شوق ساغر می خرمنم بسوخت
کآتش ز عکس عارض ساقی در آن گرفت
خواهم شدن به کوی مغان آستینفشان
زین فتنهها که دامن آخرزمان گرفت
می خور که هر که آخر کار جهان بدید
از غم سبک برآمد و رطل گران گرفت
بر برگ گل به خون شقایق نوشتهاند
کآن کس که پخته شد می چون ارغوان گرفت
حافظ چو آب لطف ز نظم تو میچکد
حاسد چگونه نکته تواند بر آن گرفت؟
معنی واژههای دشوار
- ملاحت
- نمکینی؛ زیبایی گیرا و دلنشین
- به اتفاق
- با همراهی و همدستی
- غیرت
- رشک عاشقانه؛ نخواستن شریک در محبوب
- آستینفشان
- دستافشان؛ با شادی و بیاعتنایی به دنیا
- رطل گران
- پیمانه بزرگ و سنگین شراب
- ارغوان
- درختی با گلهای سرخ؛ کنایه از رنگ سرخ
- حاسد
- حسود، رشکبرنده
- نکته گرفتن
- خرده گرفتن، عیبجویی کردن
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ غزل را با بیتی پرمعنا آغاز میکند: حسن تو به همراهی ملاحت جهان را گرفت؛ آری، با اتفاق و همدلی میتوان جهان را گرفت. این بیت شاهد فال توست و میگوید کاری که در سر داری، اگر با همراهی دیگران و یکی شدن نیروها پیش برود، به نتیجه میرسد. تنها جنگیدن تو را خسته میکند، اما همدلی راه را کوتاه میسازد. حافظ از آتشی پنهان در سینهاش سخن میگوید که خورشید شعلهای از آن است و از شمعی که میخواست راز خلوتیان را فاش کند، اما زبانش سوخت؛ پس رازهای مهمت را نگه دار. او میگوید آسوده بر کنار بودم چون پرگار، اما گردش روزگار مرا چون نقطه در میان گرفت؛ یعنی گاهی ناخواسته در مرکز ماجراها قرار میگیری. پیام پایانی غزل پختگی است: بر برگ گل با خون شقایق نوشتهاند که هر که پخته شد، شادی را برگزید. کسی که سرانجام کار جهان را دید، از غم سبک شد. سنجیده باش و غم بیهوده نخور.
راهنمایی برای نیت شما
برای پیشبرد کارت همراهانی مطمئن پیدا کن و مسئولیتها را تقسیم کن. رازهای مهمت را پیش از وقت فاش نکن. اگر خودت را ناخواسته وسط ماجرایی میبینی، آرامش خود را حفظ کن و با پختگی تصمیم بگیر. به حسادت دیگران اعتنا نکن؛ کار درست و لطیف جای خردهگیری باقی نمیگذارد.