دیوان حافظ · غزل ۳۷۸
فال حافظ غزل ۳۷۸: ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم
مضمون: راستی و گذشت
ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم
جامه کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم
عیب درویش و توانگر به کم و بیش بد است
کار بد مصلحت آن است که مطلق نکنیم
رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم
سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم
شاه اگر جرعه رندان نه به حرمت نوشد
التفاتش به می صاف مروق نکنیم
خوش برانیم جهان در نظر راهروان
فکر اسب سیه و زین مغرق نکنیم
آسمان کشتی ارباب هنر میشکند
تکیه آن به که بر این بحر معلق نکنیم
گر بدی گفت حسودی و رفیقی رنجید
گو تو خوش باش که ما گوش به احمق نکنیم
◆ بیت شاهد فال
حافظ ار خصم خطا گفت نگیریم بر او
ور به حق گفت جدل با سخن حق نکنیم
معنی واژههای دشوار
- دلق
- خرقه پشمینه وصلهدار درویشان
- ازرق
- کبود، نیلی؛ رنگ جامه صوفیان
- مغلطه
- سخن فریبنده و نادرست که حق را باطل جلوه دهد
- شعبده
- نیرنگ، تردستی و چشمبندی
- مروق
- صافشده، پالوده
- زین مغرق
- زین غرق در زر و زیور
- معلق
- آویخته، بیپایه و ناپایدار
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل منشور اخلاقی حافظ است. او میگوید ما بد نمیگوییم، به ناحق میل نمیکنیم، جامه کسی را سیاه نمیکنیم و خرقه خود را نیز به رنگ ریا درنمیآوریم. در دفتر دانش مغلطه نمینویسیم و حقیقت را با شعبده نمیآمیزیم. شاعر به راهروان میگوید جهان را سبک و خوش بگذرانند و در فکر اسب سیاه و زین زرنشان نباشند، چون آسمان کشتی اهل هنر را میشکند و نباید بر این دریای بیپایه تکیه کرد. اما پیام اصلی فال در بیت هفتم است: اگر حسودی بدی گفت و رفیقی رنجید، تو خوش باش که ما گوش به سخن نابخردان نمیدهیم. شاید این روزها حرفی ناروا شنیدهای یا کسی پشت سرت سخنی گفته است. حافظ از تو میخواهد آرامش خود را نبازی، اگر نقدی بهحق بود آن را بپذیری و اگر ناحق بود به دل نگیری. راستی و بزرگمنشی تو در نهایت از هر بدگویی بلندتر خواهد ایستاد.
راهنمایی برای نیت شما
به حرف بدگویان و حسودان وقت و انرژی نده و درگیر جدل بیحاصل نشو. اگر در انتقادی ذرهای حقیقت هست، با فروتنی بپذیر و اصلاح کن. در کارهایت صداقت را حفظ کن، حتی اگر راه کوتاهتری از دروغ و ظاهرسازی بگذرد. به تجملات و ظواهر دل نبند و بر چیزهای ناپایدار تکیه مکن.