دیوان حافظ · غزل ۱۴۹
فال حافظ غزل ۱۴۹: دلم جز مهر مه‌رویان طریقی بر نمی‌گیرد
مضمون: پایداری در راه دل
دلم جز مهر مه‌رویان طریقی بر نمی‌گیرد
ز هر در می‌دهم پندش ولیکن در نمی‌گیرد
خدا را ای نصیحت‌گو حدیث ساغر و می گو
که نقشی در خیال ما از این خوش‌تر نمی‌گیرد
بیا ای ساقی گل‌رخ بیاور باده رنگین
که فکری در درون ما از این بهتر نمی‌گیرد
صراحی می‌کشم پنهان و مردم دفتر انگارند
عجب گر آتش این زرق در دفتر نمی‌گیرد
من این دلق مرقع را بخواهم سوختن روزی
که پیر می‌فروشانش به جامی بر نمی‌گیرد
از آن رو هست یاران را صفا‌ها با می لعلش
که غیر از راستی نقشی در آن جوهر نمی‌گیرد
سر و چشمی چنین دلکش تو گویی چشم از او بردوز؟
برو کاین وعظ بی‌معنی مرا در سر نمی‌گیرد
نصیحتگو‌ی رندان را که با حکم قضا جنگ است
دلش بس تنگ می‌بینم مگر ساغر نمی‌گیرد
میان گریه می‌خندم که چون شمع اندر این مجلس
زبان آتشینم هست لیکن در نمی‌گیرد
چه خوش صید دلم کردی بنازم چشم مستت را
که کس مرغان وحشی را از این خوش‌تر نمی‌گیرد
سخن در احتیاج ما و استغنا‌ی معشوق است
چه سود افسونگری ای دل؟ که در دلبر نمی‌گیرد
من آن آیینه را روزی به دست آرم سکندروار
اگر می‌گیرد این آتش زمانی ور نمی‌گیرد
◆ بیت شاهد فال
خدا را رحمی ای منعم که درویش سر کویت
دری دیگر نمی‌داند رهی دیگر نمی‌گیرد
بدین شعر تر شیرین ز شاهنشه عجب دارم
که سر تا پای حافظ را چرا در زر نمی‌گیرد
معنی واژه‌های دشوار
- در نمی‌گیرد
- اثر نمی‌کند، کارگر نمی‌افتد
- صراحی
- تنگ شراب گردن‌باریک
- زرق
- ریا و فریبکاری، دورویی
- دلق مرقع
- خرقه وصله‌دار درویشان
- استغنا
- بی‌نیازی
- افسونگری
- جادوگری، فریفتن با سخن و افسون
- آیینه سکندر
- آیینه افسانه‌ای اسکندر که دوردست‌ها در آن دیده می‌شد
- منعم
- توانگر، صاحب نعمت
تفسیر فال
ای صاحب فال، در این غزل دلی سخن می‌گوید که جز مهر مه‌رویان راهی برنمی‌گزیند و هر چه پندش می‌دهند، اثر نمی‌کند. حافظ با ناصحان درمی‌افتد و می‌گوید وعظ بی‌معنی در سر من نمی‌گیرد، و از زرق و ریای کسانی گله دارد که صراحی را پنهان می‌کشند و مردم آن را دفتر می‌پندارند. او از تنهایی هم می‌گوید: میان گریه می‌خندم، چون شمعی که زبان آتشین دارد اما سخنش در کسی نمی‌گیرد. شاید تو نیز احساس می‌کنی حرفت شنیده نمی‌شود یا دیگران راهت را نمی‌فهمند. بیت شاهد اما سرشار از عزم است: من روزی آن آیینه را سکندروار به دست می‌آورم، چه این آتش زود بگیرد و چه نگیرد. پیام فال پایداری است؛ به آنچه دلت با راستی برگزیده وفادار بمان و از سرزنش دیگران نهراس. حافظ یادآوری می‌کند که جوهر می جز راستی نقشی نمی‌پذیرد؛ پس صداقت سرمایه توست. در آینده، کوشش پیگیرت به ثمر می‌نشیند، حتی اگر اکنون نشانه‌اش پیدا نباشد.
راهنمایی برای نیت شما
اگر به درستی راهت ایمان داری، با سرزنش دیگران دست از آن نکش. اما بی‌گدار هم پیش نرو؛ هدفت را روشن بنویس و برایش برنامه‌ای گام‌به‌گام بچین. از ظاهرسازی و پنهان‌کاری دوری کن و صادق بمان. اگر نتیجه دیر رسید، دلسرد نشو؛ پایداری امروز، آیینه فردای توست.