دیوان حافظ · غزل ۳۷
فال حافظ غزل ۳۷: بیا که قصر امل سخت سستبنیادست
مضمون: رضا و وارستگی
بیا که قصر امل سخت سستبنیادست
بیار باده که بنیاد عمر بر بادست
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزادست
چه گویمت که به میخانه دوش مست و خراب
سروش عالم غیبم چه مژدهها دادست
که ای بلندنظر شاهباز سدرهنشین
نشیمن تو نه این کنج محنتآبادست
تو را ز کنگره عرش میزنند صفیر
ندانمت که در این دامگه چه افتادست
نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر
که این حدیث ز پیر طریقتم یادست
غم جهان مخور و پند من مبر از یاد
که این لطیفه عشقم ز رهروی یادست
رضا به داده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشادست
◆ بیت شاهد فال
مجو درستی عهد از جهان سستنهاد
که این عجوز عروس هزاردامادست
نشان عهد و وفا نیست در تبسم گل
بنال بلبل بیدل که جای فریادست
حسد چه میبری ای سستنظم بر حافظ؟
قبول خاطر و لطف سخن خدادادست
معنی واژههای دشوار
- قصر امل
- کاخ آرزو
- چرخ کبود
- آسمان نیلگون
- تعلق
- دلبستگی و وابستگی
- سروش عالم غیب
- فرشته پیامآور از جهان نهان
- سدرهنشین
- نشسته بر سدرةالمنتهی؛ والامقام آسمانی
- کنگره عرش
- دندانههای بالای عرش الهی
- صفیر
- بانگ و سوت برای خواندن پرنده
- عجوز
- پیرزن؛ کنایه از دنیا
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل پرآوازه یادآوری میکند که قصر آرزوها سستبنیاد است و عمر بر باد بنا شده. این سخن برای ترساندن نیست، برای سبک کردن دل است. او ستایش کسی را میکند که زیر این چرخ کبود از هر چه رنگ تعلق دارد آزاد است، و تو را شاهباز بلندنظری میخواند که نشیمنش این کنج غمآباد نیست. بیت شاهد پندی گرانبها دارد: به آنچه قسمت شده رضا بده و گره از پیشانی بگشای، زیرا همه درها به اختیار من و تو گشوده نشده است. این فال به تو میگوید که در کارت دل به یک نتیجه خاص گره نزن و بر وعدههای جهان سستنهاد زیاد تکیه نکن. احتیاط کن، قولها را محک بزن و انتظار بیحساب نداشته باش. اما در عین حال غم جهان مخور و پند پیران را از یاد مبر. با رضایت و آرامش، آنچه از دستت برمیآید انجام بده و بقیه را به گذر روزگار بسپار؛ دلی سبک، راه را روشنتر میبیند.
راهنمایی برای نیت شما
در تصمیمی که پیش رو داری عجله نکن و بر وعدههای بزرگ و درخشان یکباره تکیه نکن. آنچه به دست آمده را قدر بدان و از حسرت آنچه نشده دست بردار. کاری را که در اختیار توست به بهترین شکل انجام بده و بقیه را بپذیر. پیشانیات را باز کن؛ رضایت، آغاز آرامش است.