دیوان حافظ · غزل ۲۵۷
فال حافظ غزل ۲۵۷: روی بنما و مرا گو که ز جان دل برگیر
مضمون: دلیری در عشق
روی بنما و مرا گو که ز جان دل برگیر
پیش شمع آتش پروانه به جان گو درگیر
در لب تشنه ما بین و مدار آب دریغ
بر سر کشته خویش آی و ز خاکش برگیر
ترک درویش مگیر ار نبود سیم و زرش
در غمت سیم شمار اشک و رخش را زر گیر
چنگ بنواز و بساز ار نبود عود چه باک؟
آتشم عشق و دلم عود و تنم مجمر گیر
در سماع آی و ز سر خرقه برانداز و برقص
ور نه با گوشه رو و خرقه ما در سر گیر
صوف برکش ز سر و باده صافی درکش
سیم در باز و به زر سیمبری در بر گیر
دوست گو یار شو و هر دو جهان دشمن باش
بخت گو پشت مکن روی زمین لشکر گیر
◆ بیت شاهد فال
میل رفتن مکن ای دوست دمی با ما باش
بر لب جوی طرب جوی و به کف ساغر گیر
رفته گیر از برم و زآتش و آب دل و چشم
گونهام زرد و لبم خشک و کنارم تر گیر
حافظ آراسته کن بزم و بگو واعظ را
که ببین مجلسم و ترک سر منبر گیر
معنی واژههای دشوار
- عود
- چوبی خوشبو که بر آتش نهند؛ نیز سازی زهی
- مجمر
- آتشدان، عودسوز
- سماع
- آواز و رقص عارفانه صوفیان
- خرقه
- جامه درویشان و صوفیان
- صوف
- جامه پشمین صوفیان
- سیمبر
- زیباروی سپیداندام
- کنار
- آغوش، دامن
- واعظ
- پنددهنده و سخنران منبر
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل فریاد عاشقی است که از هیچ چیز جز دوری یار نمیهراسد. حافظ از یار میخواهد روی بنماید و اگر لازم است، به او بگوید که از جان دل برگیرد؛ همچون پروانهای که پیش شمع در آتش میسوزد. او تشنهلب است و میخواهد یار آب را از او دریغ نکند. با آنکه درویش است و سیم و زری ندارد، اشکش را سیم و رخسار زردش را زر میخواند؛ یعنی سرمایهاش صداقت عشق است. اگر عود نیست باکی نیست، چون عشقش آتش، دلش عود و تنش مجمر است. بیت شاهد روحیهای دلیرانه به تو میبخشد: دوست اگر یار باشد، هر دو جهان دشمن باشند؛ بخت اگر پشت نکند، روی زمین لشکر گیرد. یعنی با پشتیبانی یک همراه راستین و بختی موافق، از مخالفت جمع نباید ترسید. شاعر از یار میخواهد میل رفتن نکند و دمی بماند. این فال به تو میگوید در راه دلت جسور باش و از ظاهرسازی و سرزنش واعظان پروا مکن.
راهنمایی برای نیت شما
اگر به هدفی ایمان داری و همراهی راستین کنارت است، از مخالفت و حرف دیگران نترس. آنچه نداری را بهانه عقبنشینی نکن؛ صداقت و شور تو خود سرمایهای بزرگ است. به کسی که دوستش داری بگو که حضورش برایت چه ارزشی دارد. با دلیری پیش برو، اما مراقب باش شور تو به بیاحتیاطی نینجامد.