دیوان حافظ · غزل ۱۴۳
فال حافظ غزل ۱۴۳: سالها دل طلب جام جم از ما میکرد
مضمون: گنج درون
سالها دل طلب جام جم از ما میکرد
وآنچه خود داشت ز بیگانه تمنا میکرد
◆ بیت شاهد فال
گوهری کز صدف کون و مکان بیرون است
طلب از گمشدگان لب دریا میکرد
مشکل خویش بر پیر مغان بردم دوش
کاو به تأیید نظر حل معما میکرد
دیدمش خرم و خندان قدح باده به دست
واندر آن آینه صد گونه تماشا میکرد
گفتم این جام جهانبین به تو کی داد حکیم؟
گفت آن روز که این گنبد مینا میکرد
بیدلی در همهاحوال خدا با او بود
او نمیدیدش و از دور خدارا میکرد
اینهمه شعبده خویش که میکرد اینجا
سامری پیش عصا و ید بیضا میکرد
گفت آن یار کز او گشت سر دار بلند
جرمش این بود که اسرار هویدا میکرد
فیض روحالقدس ار باز مدد فرماید
دیگران هم بکنند آنچه مسیحا میکرد
گفتمش سلسله زلف بتان از پی چیست؟
گفت حافظ گلهای از دل شیدا میکرد
معنی واژههای دشوار
- جام جم
- جام جهاننمای جمشید؛ در عرفان، دل آگاه عارف
- صدف کون و مکان
- پوسته هستی و جهان مادی
- تأیید نظر
- نیروی بینش الهی و روشنبینی
- گنبد مینا
- آسمان لاجوردی
- سامری
- جادوگر بنیاسرائیل که گوساله زرین ساخت
- ید بیضا
- دست درخشان موسی؛ معجزه او
- سر دار
- بالای چوبه دار؛ اشاره به حلاج
- روحالقدس
- جبرئیل، فرشته وحی
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل از جستوجویی طولانی سخن میگوید: دل سالها جام جم را از دیگران طلب میکرد، غافل از اینکه آن جام جهانبین در خود او بود. فال تو یادآوری میکند که شاید پاسخ پرسشت را بیرون از خود میجویی، در حالی که گوهر مطلوب در صدف وجود خودت نهفته است. حافظ مشکلش را نزد پیر مغان میبرد و او را خرم و خندان مییابد که در آینه جام صد گونه تماشا میکند؛ یعنی کسی که با خود به آرامش رسیده، جهان را روشنتر میبیند. بیت بیدلی که خدا در همه احوال با او بود و او نمیدیدش، پیامی معنوی برای توست: تنها نیستی، هرچند گاه حس کنی دور ماندهای. حافظ وعده میدهد که اگر فیض روحالقدس باز مدد کند، دیگران هم آنچه مسیحا میکرد انجام میدهند. در آینده نزدیک، با اندکی خلوت و تأمل، راهی که میجویی از درون خودت آشکار میشود.
راهنمایی برای نیت شما
پیش از آنکه برای هر تصمیم از همه نظر بخواهی، مدتی با خودت خلوت کن و به ندای درونت گوش بده. تواناییهایی را که داری دستکم نگیر و دنبال معجزهای بیرونی نباش. اگر به راهنما نیاز داری، کسی را برگزین که خود آرام و روشن است. به لطف پنهان خدا اعتماد کن و قدم بعدی را با اطمینان بردار.