دیوان حافظ · غزل ۱۹۴
فال حافظ غزل ۱۹۴: سمنبویان غبار غم چو بنشینند بنشانند
مضمون: ناز یار و نیاز عاشق
سمنبویان غبار غم چو بنشینند بنشانند
پریرویان قرار از دل چو بستیزند بستانند
◆ بیت شاهد فال
به فتراک جفا دلها چو بربندند بربندند
ز زلف عنبرین جانها چو بگشایند بفشانند
به عمری یک نفس با ما چو بنشینند برخیزند
نهال شوق در خاطر چو برخیزند بنشانند
سرشک گوشهگیران را چو دریابند در یابند
رخ مهر از سحرخیزان نگردانند اگر دانند
ز چشمم لعل رمانی چو میخندند میبارند
ز رویم راز پنهانی چو میبینند میخوانند
دوای درد عاشق را کسی کاو سهل پندارد
ز فکر آنان که در تدبیر درمانند در مانند
چو منصور از مراد آنان که بردارند بر دارند
بدین درگاه حافظ را چو میخوانند میرانند
در این حضرت چو مشتاقان نیاز آرند ناز آرند
که با این درد اگر دربند درمانند در مانند
معنی واژههای دشوار
- سمنبو
- خوشبو چون یاسمن؛ کنایه از زیبارو
- ستیزیدن
- ستیزه و لجاجت کردن
- فتراک
- تسمه پشت زین برای بستن شکار
- عنبرین
- خوشبو چون عنبر
- لعل رمانی
- یاقوت سرخ انارگون؛ کنایه از اشک خونین
- منصور
- حسین بن منصور حلاج، عارفی که بر دار شد
- درماندن
- عاجز شدن، بیچاره ماندن
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل با بازی شیرین واژهها، دو روی عشق را نشان میدهد: ناز زیبارویان و نیاز دلدادگان. بیت شاهد میگوید سمنبویان وقتی بنشینند، غبار غم را فرو مینشانند و پریرویان وقتی بستیزند، قرار از دل میستانند. یعنی همان کسی که آرامش میبخشد، میتواند بیقرارت هم بکند. شاید در رابطه یا کاری که در دل داری، این دوگانگی را حس کنی: گاه گشایش و گاه دلتنگی. حافظ میگوید اگر یک نفس با ما بنشینند و برخیزند، نهال شوق را در دل میکارند؛ پس دیدارهای کوتاه هم اثری ماندگار دارند. او هشدار میدهد که هر کس درمان درد عاشق را آسان بپندارد، در تدبیرش درمانده میشود. به یاد منصور حلاج، آنان که از مراد بهره میبرند بر دار میروند؛ یعنی عشق حقیقی بها دارد. بیت پایانی کلید است: در این درگاه، وقتی مشتاقان نیاز بیاورند، ناز تحویل میگیرند. فروتنی، راه رسیدن است.
راهنمایی برای نیت شما
در رابطهای که برایت مهم است، با فروتنی و صبر پیش برو و ناز طرف مقابل را با لجاجت پاسخ مده. دیدارها و گفتوگوهای کوتاه را دستکم مگیر؛ همین لحظهها پیوند را میسازند. مشکل را سادهانگارانه حلشده مپندار و با حوصله چارهاش را بجوی. نیاز صادقانه، دلها را نرم میکند.