دیوان حافظ · غزل ۱۹۳
فال حافظ غزل ۱۹۳: در نظربازی ما بیخبران حیرانند
مضمون: حیرت عاشقانه
در نظربازی ما بیخبران حیرانند
من چنینم که نمودم دگر ایشان دانند
عاقلان نقطه پرگار وجودند ولی
عشق داند که در این دایره سرگردانند
◆ بیت شاهد فال
جلوهگاه رخ او دیده من تنها نیست
ماه و خورشید همین آینه میگردانند
عهد ما با لب شیریندهنان بست خدا
ما همه بنده و این قوم خداوندانند
مفلسانیم و هوای می و مطرب داریم
آه اگر خرقه پشمین به گرو نستانند
وصل خورشید به شبپره اعمی نرسد
که در آن آینه صاحبنظران حیرانند
لاف عشق و گله از یار؟ زهی لاف دروغ
عشقبازان چنین مستحق هجرانند
مگرم چشم سیاه تو بیاموزد کار
ورنه مستوری و مستی همهکس نتوانند
گر به نزهتگه ارواح برد بوی تو باد
عقل و جان گوهر هستی به نثار افشانند
زاهد ار رندی حافظ نکند فهم چه شد؟
دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند
گر شوند آگه از اندیشه ما مغبچگان
بعد از این خرقه صوفی به گرو نستانند
معنی واژههای دشوار
- نظربازی
- عشقورزی با نگاه، تماشای زیبایی
- نقطه پرگار
- مرکز دایره، نقطه ثابت پرگار
- خرقه پشمین
- جامه پشمی صوفیان
- گرو
- رهن، چیزی که در برابر وام سپرده شود
- شبپره
- خفاش
- اعمی
- نابینا
- مستوری
- پاکدامنی، پوشیدگی
- مغبچه
- پسرک خدمتکار میکده
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از راهی سخن میگوید که با عقل حسابگر پیموده نمیشود. او میگوید بیخبران از نظربازی ما حیراناند؛ من همینم که نشان دادم و داوری با خودشان. بیت شاهد تصویری ژرف دارد: عاقلان نقطه پرگار وجودند، اما عشق میداند که آنان نیز در این دایره سرگرداناند. یعنی هر قدر هم حساب کنی و نقشه بکشی، بخشی از زندگی بیرون از محاسبه است و دل باید راه را نشان دهد. شاعر میگوید تنها چشم او جلوهگاه روی یار نیست، ماه و خورشید هم همین آینه را میگردانند؛ زیبایی حقیقت همهجا پیداست. او هشدار میدهد که لاف عشق و گله از یار با هم جمع نمیشود و شبپره نابینا به وصل خورشید نمیرسد. پس اگر دل به چیزی بستهای، با گله و بهانه همراهش مکن و چشم دلت را بینا نگه دار. به تعبیر خود حافظ، دیو از قومی که قرآن میخوانند میگریزد؛ دل پاک، بدی را از خود دور میکند.
راهنمایی برای نیت شما
در تصمیمی که پیش رو داری، به حسابگری صرف بسنده مکن و به ندای درونت هم گوش بده. اگر ادعای دوستی یا عشق داری، گله و شکایت را کم کن و با رفتار نشانش بده. از قضاوت کسانی که تجربه تو را ندارند دلگیر مشو و با فروتنی، چشم دلت را برای دیدن زیباییهای کوچک باز نگه دار.