دیوان حافظ · غزل ۲۳۷
فال حافظ غزل ۲۳۷: نفس برآمد و کام از تو بر نمیآید
مضمون: شکیبایی در شب انتظار
نفس برآمد و کام از تو بر نمیآید
فغان که بخت من از خواب در نمیآید
صبا به چشم من انداخت خاکی از کویش
که آب زندگیم در نظر نمیآید
قد بلند تو را تا به بر نمیگیرم
درخت کام و مرادم به بر نمیآید
مگر به روی دلارای یار ما ور نی
به هیچ وجه دگر کار بر نمیآید
◆ بیت شاهد فال
مقیم زلف تو شد دل که خوش سوادی دید
وز آن غریب بلاکش خبر نمیآید
ز شست صدق گشادم هزار تیر دعا
ولی چه سود یکی کارگر نمیآید
بسم حکایت دل هست با نسیم سحر
ولی به بخت من امشب سحر نمیآید
در این خیال به سر شد زمان عمر و هنوز
بلای زلف سیاهت به سر نمیآید
ز بس که شد دل حافظ رمیده از همه کس
کنون ز حلقه زلفت به در نمیآید
معنی واژههای دشوار
- نفس برآمدن
- به پایان رسیدن نفس و عمر
- کام
- آرزو و مراد
- به بر گرفتن
- در آغوش کشیدن
- به بر آمدن
- به بار نشستن، میوه دادن
- سواد
- سیاهی؛ نیز سرزمین آباد پیرامون شهر
- بلاکش
- رنجکشیده، تحملکننده بلا
- شست
- انگشت شست؛ حلقهای که تیرانداز با آن تیر رها میکند
- رمیده
- گریزان و وحشتزده
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل حکایت دلی است که نفسش برآمده و کامش هنوز برنیامده؛ حافظ فغان میکند که بختش از خواب بیدار نمیشود. او از هزار تیر دعایی میگوید که از شست صدق رها کرده و هنوز یکی کارگر نشده، و از سحری که امشب به بختش نمیآید. این فال نشان میدهد که شاید مدتی است برای خواستهات تلاش و دعا کردهای و هنوز نتیجهای ندیدهای. اما بیت شاهد در دل این اندوه، راهی را نشان میدهد: جز به روی دلارای یار، به هیچ وجه دیگری کار برنمیآید. یعنی گشایش تنها از یک سرچشمه میآید؛ از اصل و مقصود حقیقی، نه از راههای فرعی. پس نیرویت را بر همان سرچشمه اصلی متمرکز کن. حافظ میگوید دل در زلف یار مقیم شد چون سوادی خوش دید؛ یعنی دل جایی که آرامش یافته رها نمیکند. این غزل از تو صبر میخواهد، نه ناامیدی. شب هرچند دراز باشد، سحر خواهد آمد. در روزهای پیش رو، اگر از جستجوی بیحاصل دست بکشی و به مقصود اصلی روی آوری، راه گشوده میشود.
راهنمایی برای نیت شما
اگر تلاشهایت هنوز نتیجه نداده، دلسرد نشو، اما راهت را بازبینی کن. شاید وقت آن است که بهجای پراکندگی، بر یک هدف و یک راه درست تمرکز کنی. با خودت مهربان باش و احساس خستگی را بپذیر. خلوتی آرام و دعایی از سر صدق، به دلت قوت میدهد تا تا سحر دوام بیاوری.