دیوان حافظ · غزل ۲۵۴
فال حافظ غزل ۲۵۴: دیگر ز شاخ سرو سهی بلبل صبور
مضمون: نور در دل ظلمت
دیگر ز شاخ سرو سهی بلبل صبور
گلبانگ زد که چشم بد از روی گل به دور
ای گل به شکر آن که تویی پادشاه حسن
با بلبلان بیدل شیدا مکن غرور
از دست غیبت تو شکایت نمیکنم
تا نیست غیبتی نبود لذت حضور
گر دیگران به عیش و طرب خرمند و شاد
ما را غم نگار بود مایه سرور
زاهد اگر به حور و قصور است امیدوار
ما را شرابخانه قصور است و یار حور
می خور به بانگ چنگ و مخور غصه ور کسی
گوید تو را که باده مخور گو هوالغفور
حافظ شکایت از غم هجران چه میکنی؟
در هجر وصل باشد و در ظلمت است نور
◆ بیت شاهد فال
معنی واژههای دشوار
- سرو سهی
- سرو راستقامت و بلند
- گلبانگ
- آواز بلند و خوش
- نگار
- معشوق زیبارو
- حور
- زن سیهچشم و زیبای بهشتی
- قصور
- جمع قصر، کاخها؛ با ایهام به کوتاهی
- هوالغفور
- اوست آمرزنده
- ظلمت
- تاریکی
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل با آواز بلبلی آغاز میشود که پس از صبری طولانی، از شاخ سرو سهی گلبانگ میزند و برای گل دعا میکند که چشم بد از رویش دور باد. حافظ به گل، که پادشاه حسن است، یادآوری میکند که با بلبلان بیدل غرور نکند. اما زیباترین نکته این غزل نگاه تازه به دوری است: او از غیبت یار شکایت نمیکند، زیرا تا غیبتی نباشد، لذت حضور هم نیست. اگر دیگران به عیش و طرب شادند، برای او همان غم نگار مایه سرور است. بیت شاهد این فال پیامی امیدبخش دارد: در هجر وصل است و در ظلمت نور. یعنی همین دوره دشواری که از آن گله داری، دانه گشایش را در خود پنهان کرده است. فاصلهها ارزش نزدیکی را آشکار میکنند و تاریکی، قدر روشنایی را. حافظ میگوید غصه مخور و به داوری خشک دیگران هم دل مسوزان، زیرا رحمت خداوند گسترده است. این روزهای سخت را با چشم امید ببین.
راهنمایی برای نیت شما
از دوری یا دشواری کنونی گلایه نکن؛ آن را فرصتی برای شناختن قدر داشتههایت ببین. اگر در جایگاه برتری هستی، با کسانی که دوستت دارند فروتن بمان. قضاوت تند دیگران را جدی نگیر و به رحمت و گشایش امید داشته باش. همین فاصله، دیدار بعدی را شیرینتر خواهد کرد.