دیوان حافظ · غزل ۲۲۴
فال حافظ غزل ۲۲۴: خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود
مضمون: دل استوار و بلندنظر
خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود
به هر درش که بخوانند بیخبر نرود
◆ بیت شاهد فال
طمع در آن لب شیرین نکردنم اولی
ولی چگونه مگس از پی شکر نرود
سواد دیده غمدیدهام به اشک مشوی
که نقش خال توام هرگز از نظر نرود
ز من چو باد صبا بوی خود دریغ مدار
چرا که بی سر زلف توام به سر نرود
دلا مباش چنین هرزهگرد و هرجایی
که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود
مکن به چشم حقارت نگاه در من مست
که آبروی شریعت بدین قدر نرود
من گدا هوس سروقامتی دارم
که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود
تو کز مکارم اخلاق عالمی دگری
وفای عهد من از خاطرت به در نرود
سیاهنامهتر از خود کسی نمیبینم
چگونه چون قلمم دود دل به سر نرود
به تاج هدهدم از ره مبر که باز سفید
چو باشه در پی هر صید مختصر نرود
بیار باده و اول به دست حافظ ده
به شرط آن که ز مجلس سخن به در نرود
معنی واژههای دشوار
- هرزهگرد
- ولگرد، کسی که بیهدف اینسو و آنسو میرود
- سواد دیده
- سیاهی چشم، مردمک
- مکارم اخلاق
- خویهای نیک و بزرگوارانه
- سیاهنامه
- گناهکار، کسی که نامه عملش سیاه است
- هدهد
- شانهبهسر، پرنده تاجدار پیک سلیمان
- باز سفید
- پرنده شکاری ارزشمند؛ نماد همت بلند
- باشه
- پرنده شکاری کوچک از تیره باز
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با ستایش دلی آغاز میکند که مدام از پی هر نظری نمیرود و به هر دری که بخوانندش بیخبر پا نمیگذارد. این بیت شاهد فال توست و میگوید در تصمیمی که پیش رو داری، آگاهانه و سنجیده انتخاب کن. حافظ با صداقت میپذیرد که دل گاه چون مگس از پی شکر میرود، اما به دل هشدار میدهد: چنین هرزهگرد و هرجایی مباش، که هیچ کاری با این شیوه پیش نمیرود. او از باز سفید میگوید که چون باشه در پی هر صید کوچکی نمیرود؛ یعنی همت بلند داشته باش و نیرویت را صرف هدفهای کوچک و پراکنده نکن. در کنار این، حافظ از نقش خال یار میگوید که هرگز از نظرش نمیرود؛ پس بر یک مقصود اصلی تمرکز کن. او از یار میخواهد وفای عهد را از یاد نبرد و به او به چشم حقارت ننگرد. در روزهای آینده، اگر از پراکندگی دست بکشی و دل را بر یک هدف ارزشمند استوار کنی، کارت سامان میگیرد.
راهنمایی برای نیت شما
این روزها حواست را جمع کن و به هر پیشنهاد و وسوسهای پاسخ مثبت نده. فهرست کارهایت را کوتاه کن و مهمترین هدف را برگزین. نیرویت را میان ده کار تقسیم نکن. رازهایت را به هر کسی نگو و در جمع، سنجیده سخن بگو. تمرکز و همت بلند، تو را از سرگشتگی میرهاند.