دیوان حافظ · غزل ۳۳
فال حافظ غزل ۳۳: خلوتگزیده را به تماشا چه حاجت است
مضمون: بینیازی و توکل
خلوتگزیده را به تماشا چه حاجت است
چون کوی دوست هست به صحرا چه حاجت است
جانا به حاجتی که تو را هست با خدا
کآخر دمی بپرس که ما را چه حاجت است
ای پادشاه حسن خدا را بسوختیم
آخر سؤال کن که گدا را چه حاجت است
ارباب حاجتیم و زبان سؤال نیست
در حضرت کریم تمنا چه حاجت است
محتاج قصه نیست گرت قصد خون ماست
چون رخت از آن توست به یغما چه حاجت است
جام جهاننماست ضمیر منیر دوست
اظهار احتیاج خود آن جا چه حاجت است
آن شد که بار منت ملاح بردمی
گوهر چو دست داد به دریا چه حاجت است
◆ بیت شاهد فال
ای مدعی برو که مرا با تو کار نیست
احباب حاضرند به اعدا چه حاجت است
ای عاشق گدا چو لب روحبخش یار
میداندت وظیفه تقاضا چه حاجت است
حافظ تو ختم کن که هنر خود عیان شود
با مدعی نزاع و محاکا چه حاجت است
معنی واژههای دشوار
- خلوتگزیده
- گوشهنشین، کسی که تنهایی را برگزیده
- ارباب حاجت
- نیازمندان، صاحبان خواهش
- حضرت کریم
- درگاه بخشنده؛ درگاه خداوند
- یغما
- غارت، تاراج
- جام جهاننما
- جام جم که جهان در آن دیده میشد
- ضمیر منیر
- دل روشن و آگاه
- ملاح
- کشتیبان، دریانورد
- اعدا
- دشمنان
تفسیر فال
ای صاحب فال، ردیف این غزل یک پرسش است: چه حاجت است؟ حافظ میگوید کسی که خلوت گزیده، چه نیازی به تماشا دارد؟ وقتی کوی دوست هست، صحرا به چه کار میآید؟ این پرسشها تو را به این نکته میرسانند که آنچه در جستوجویش هستی، شاید همین حالا در دسترس توست. حافظ میگوید ما نیازمندیم، اما در درگاه کریم گفتن تمنا لازم نیست، زیرا دل روشن دوست چون جام جهاننماست و همه چیز را میبیند. بیت شاهد فال تو این است: گذشت آن روزگار که بار منت کشتیبان را میکشیدم؛ وقتی گوهر به دست آمد، دریا چه حاجت است؟ این بیت خبر میدهد که دوره وابستگی به دیگران و منتکشی برای تو رو به پایان است و گوهر خواستهات یا به دستت رسیده یا نزدیک است. حافظ همچنین به مدعیان میگوید بروید، که دوستان حاضرند و به دشمن نیازی نیست؛ و در پایان میگوید سخن را تمام کن که هنر خودش آشکار میشود. پس به جای بحث و اثبات خود، بگذار کارت سخن بگوید.
راهنمایی برای نیت شما
دیگر لازم نیست برای اثبات خودت با کسی بحث کنی یا منت کسی را بکشی؛ کار خوبت خودش دیده میشود. به داشتههایت دقیقتر نگاه کن، شاید آنچه میخواهی همین نزدیکی باشد. وقت و انرژیات را صرف دوستان واقعی کن و از درگیری با بدخواهان بپرهیز. به لطف پروردگار اعتماد داشته باش.