دیوان حافظ · غزل ۲۹۳
فال حافظ غزل ۲۹۳: بامدادان که ز خلوتگه کاخ ابداع
مضمون: شادی بامدادی و دلنبستن
بامدادان که ز خلوتگه کاخ ابداع
شمع خاور فکند بر همه اطراف شعاع
برکشد آینه از جیب افق چرخ و در آن
بنماید رخ گیتی به هزاران انواع
در زوایای طربخانه جمشید فلک
ارغنون ساز کند زهره به آهنگ سماع
چنگ در غلغله آید که کجا شد منکر؟
جام در قهقهه آید که کجا شد مناع؟
وضع دوران بنگر ساغر عشرت بر گیر
که به هر حالتی این است بهین اوضاع
◆ بیت شاهد فال
طره شاهد دنیی همه بند است و فریب
عارفان بر سر این رشته نجویند نزاع
عمر خسرو طلب ار نفع جهان میخواهی
که وجودیست عطابخش کریم نفاع
مظهر لطف ازل روشنی چشم امل
جامع علم و عمل جان جهان شاه شجاع
معنی واژههای دشوار
- ابداع
- آفریدن بینمونه، آفرینش
- شمع خاور
- خورشید
- جیب افق
- گریبان افق، جایی که خورشید از آن سر برمیآورد
- ارغنون
- سازی بادی و چندصدایی
- زهره
- ستاره ناهید، نوازنده فلک در ادب فارسی
- مناع
- بسیار بازدارنده، کسی که از خیر منع میکند
- شاهد دنیی
- دنیا که به زیبارویی فریبنده مانند شده
- نفاع
- بسیار سودرسان
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل با شکوه طلوع آغاز میشود: بامدادان که شمع خاور از خلوتگاه آفرینش بر همه اطراف پرتو میافکند و چرخ آینه افق را برمیکشد تا رخ گیتی را به هزاران گونه بنماید. زهره در طربخانه فلک ارغنون مینوازد و چنگ و جام به غلغله و قهقهه میپرسند منکر و بازدارنده کجا رفتند. این تصویر برای تو نشانه آغاز روزی تازه و روشن است؛ دورهای که سایهها کنار میروند و شادی مجال جلوه مییابد. بیت شاهد میگوید وضع دوران را بنگر و ساغر عشرت برگیر، که در هر حال این بهترین کار است. یعنی از فرصت شادی و آرامش بهره ببر. اما حافظ بیدرنگ هشدار میدهد که زلف شاهد دنیا همه بند و فریب است و عارفان بر سر این رشته نزاع نمیکنند. پس شاد باش، اما دل به ظاهر فریبنده دنیا مسپار و بر سر آن با کسی ستیز مکن. در روزهای پیش رو، صبحی روشن در انتظار توست؛ آن را با سبکدلی و بیطمعی آغاز کن.
راهنمایی برای نیت شما
روزت را زود و با نیتی روشن آغاز کن و چند دقیقهای به تماشای روشنایی و طبیعت بنشین. فرصتهای شادی را که پیش رویت است از دست نده. در عین حال به وعدههای پرزرقوبرق دل نبند و بر سر چیزهای گذرا با کسی کشمکش نکن. شادی سبکبال را بر دارایی سنگین ترجیح بده.