دیوان حافظ · غزل ۲۹۲
فال حافظ غزل ۲۹۲: قسم به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع
مضمون: دل پاک و بیطمعی
قسم به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع
که نیست با کسم از بهر مال و جاه نزاع
◆ بیت شاهد فال
شراب خانگیم بس می مغانه بیار
حریف باده رسید ای رفیق توبه وداع
خدای را به میام شست و شوی خرقه کنید
که من نمیشنوم بوی خیر از این اوضاع
ببین که رقصکنان میرود به ناله چنگ
کسی که رخصه نفرمودی استماع سماع
به عاشقان نظری کن به شکر این نعمت
که من غلام مطیعم تو پادشاه مطاع
به فیض جرعه جام تو تشنهایم ولی
نمیکنیم دلیری نمیدهیم صداع
جبین و چهره حافظ خدا جدا مکناد
ز خاک بارگه کبریای شاه شجاع
معنی واژههای دشوار
- حشمت
- شکوه و بزرگی و جلال
- می مغانه
- شراب مغان؛ بادهای که در میکده مغان میدهند
- حریف
- همپیاله و همنشین بزم
- خرقه
- جامه پشمین صوفیان
- رخصه
- اجازه و رخصت
- مطاع
- کسی که فرمانش برده میشود
- صداع
- دردسر و زحمت
- کبریا
- بزرگی و عظمت
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با سوگندی آغاز میکند که روح فال تو را میسازد: با هیچکس بر سر مال و جاه نزاعی ندارم. این بیت نشان میدهد که آرامش واقعی در بیطمعی است. شاید این روزها در محیطی هستی که رقابت و حسابگری در آن موج میزند و تو از آن خسته شدهای. حافظ میگوید شراب خانگی مرا بس است؛ یعنی به آنچه دارم قانعم و چشم به سفره دیگران ندارم. او از اوضاع ریاکارانه زمانه دلگیر است و بوی خیری از آن نمیشنود، و با طنزی شیرین از کسی میگوید که دیروز شنیدن سماع را حرام میدانست و امروز رقصکنان به دنبال ناله چنگ میرود. پس تغییر زمانه، ظاهرها را عوض میکند و تو نباید با هر بادی بچرخی. در پایان، حافظ با ادب از بزرگی لطف میخواهد، اما میگوید ما تشنه فیض توییم و با این همه گستاخی نمیکنیم و دردسر نمیدهیم. خواستهات را با وقار و ادب مطرح کن؛ گشایش از راه احترام میرسد، نه از راه اصرار.
راهنمایی برای نیت شما
از رقابتهای بیحاصل بر سر مقام و مال فاصله بگیر و به آنچه داری قدر بده. اگر از کسی کمک یا لطفی میخواهی، آن را با احترام و بیاصرار مطرح کن و پیاپی پیگیر نشو. با تغییر حال و هوای اطرافیان، اصول خودت را عوض نکن؛ ثبات قدم تو، اعتماد دیگران را میسازد.