دیوان حافظ · غزل ۲۴۵
فال حافظ غزل ۲۴۵: الا ای طوطی گویای اسرار
مضمون: راز و پردهبرداری
الا ای طوطی گویای اسرار
مبادا خالیت شکر ز منقار
سرت سبز و دلت خوش باد جاوید
که خوش نقشی نمودی از خط یار
سخن سربسته گفتی با حریفان
خدا را زین معما پرده بردار
◆ بیت شاهد فال
به روی ما زن از ساغر گلابی
که خوابآلودهایم ای بخت بیدار
چه ره بود این که زد در پرده مطرب؟
که میرقصند با هم مست و هشیار
از آن افیون که ساقی در می افکند
حریفان را نه سر ماند نه دستار
سکندر را نمیبخشند آبی
به زور و زر میسر نیست این کار
بیا و حال اهل درد بشنو
به لفظ اندک و معنی بسیار
بت چینی عدوی دین و دلهاست
خداوندا دل و دینم نگه دار
به مستوران مگو اسرار مستی
حدیث جان مگو با نقش دیوار
به یمن دولت منصور شاهی
علم شد حافظ اندر نظم اشعار
خداوندی به جای بندگان کرد
خداوندا ز آفاتش نگه دار
معنی واژههای دشوار
- طوطی گویای اسرار
- پیامآور رازها؛ کنایه از قلم یا شاعر
- خط
- نوشته؛ نیز موی تازهرسته بر چهره
- حریفان
- همنشینان و یاران
- پرده زدن
- نواختن آهنگ و مقام در موسیقی
- افیون
- تریاک، ماده سستکننده و بیهوشکننده
- دستار
- عمامه، پارچه پیچیده بر سر
- سکندر
- اسکندر که در جستجوی آب حیات ناکام ماند
- مستوران
- پردهنشینان و پارسایان پاکدامن
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را خطاب به طوطی گویای اسرار میسراید و برایش دعا میکند که منقارش هرگز از شکر خالی نماند و سرش سبز و دلش جاوید خوش باشد. این طوطی پیامآوری است که از خط یار نقشی خوش نموده؛ یعنی خبری یا نشانهای به تو رسیده که هنوز رمزش را کاملاً درنیافتهای. بیت شاهد این حال را بیان میکند: سخن سربسته با حریفان گفتی، خدا را از این معما پرده بردار. پس فال تو میگوید پاسخ نیتت نزدیک است و بهزودی آنچه مبهم بوده روشن میشود. حافظ به بخت بیدار میگوید گلابی از ساغر بر روی ما بزن، که خوابآلودهایم؛ یعنی وقت بیداری و هوشیاری است. او هشدار هم میدهد: آب حیات را حتی به سکندر نمیبخشند و این کار با زور و زر میسر نیست؛ برخی خواستهها تنها با لطف و صفای دل به دست میآیند. همچنین پند میدهد که اسرار را به نامحرمان نگو و حدیث جان را با نقش دیوار در میان مگذار. در روزهای آینده، با رازداری و بیداری دل، پرده از ابهام کارت برداشته میشود.
راهنمایی برای نیت شما
اگر پیام یا نشانهای مبهم دریافت کردهای، با آرامش و صراحت از گویندهاش توضیح بخواه. برای رسیدن به هدفت تنها به پول و زور تکیه نکن؛ صداقت و صفای دل کارسازتر است. رازهای دلت را فقط با محرمان در میان بگذار. از خواب غفلت بیدار شو و فرصتهای پیش رو را با هوشیاری دریاب.