دیوان حافظ · غزل ۶۵
فال حافظ غزل ۶۵: خوشتر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست؟
مضمون: غنیمت شمردن وقت خوش
خوشتر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست؟
ساقی کجاست؟ گو سبب انتظار چیست؟
هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار
کس را وقوف نیست که انجام کار چیست
◆ بیت شاهد فال
پیوند عمر بسته به موییست هوش دار
غمخوار خویش باش غم روزگار چیست؟
معنی آب زندگی و روضه ارم
جز طرف جویبار و می خوشگوار چیست؟
مستور و مست هر دو چو از یک قبیلهاند
ما دل به عشوه که دهیم؟ اختیار چیست؟
راز درون پرده چه داند فلک؟ خموش
ای مدعی نزاع تو با پردهدار چیست؟
سهو و خطای بنده گرش اعتبار نیست
معنی عفو و رحمت آمرزگار چیست؟
زاهد شراب کوثر و حافظ پیاله خواست
تا در میانه خواسته کردگار چیست
معنی واژههای دشوار
- مغتنم
- غنیمت و ارزشمند
- وقوف
- آگاهی و اطلاع
- روضه ارم
- باغ بهشتگون ارم
- مستور
- پارسا و پوشیدهکار
- عشوه
- ناز و کرشمه؛ نیز فریب
- مدعی
- دعویدار بیپایه، خردهگیر
- کوثر
- چشمه یا رودی در بهشت
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با پرسشی آغاز میکند: چه چیزی خوشتر از عیش و همنشینی و باغ و بهار است؟ ساقی کجاست و چرا اینهمه انتظار؟ گویا تو نیز چیزی را به فردا موکول کردهای که میتوانست امروز آغاز شود. بیت شاهد پیام روشنی دارد: هر وقت خوشی که دست دهد غنیمت بشمار، زیرا هیچکس نمیداند پایان کار چیست. حافظ یادآوری میکند که رشته عمر به مویی بسته است؛ پس هوشیار باش، غمخوار خویشتن باش و غم روزگار را بزرگ مکن. این سخن دعوت به بیخیالی نیست، بلکه دعوت به مراقبت از جان و دل خود است. او میگوید راز درون پرده را فلک هم نمیداند، پس با پردهدار نزاع مکن؛ یعنی بهجای جنگیدن با تقدیر، کاری را که در دست توست درست انجام بده. حافظ با امیدی دلنشین از عفو و رحمت آمرزگار سخن میگوید: اگر سهو بنده اعتباری ندارد، پس معنای رحمت چیست؟ در روزهای آینده، با بخشیدن خود و دریافتن لحظهها، سبکتر و شادتر خواهی شد.
راهنمایی برای نیت شما
کاری را که مدتی است به تعویق انداختهای، همین هفته آغاز کن. برای خودت وقت شادی و استراحت بگذار و از سلامت جسم و جانت مراقبت کن. نگرانی درباره آیندهای که دانستنش در توان تو نیست را کنار بگذار. اگر خطایی کردهای، خودت را ببخش و با امید به رحمت، از نو شروع کن.