دیوان حافظ · غزل ۶۶
فال حافظ غزل ۶۶: بنال بلبل اگر با منت سر یاریست
مضمون: رستگاری در کمآزاری
بنال بلبل اگر با منت سر یاریست
که ما دو عاشق زاریم و کار ما زاریست
در آن زمین که نسیمی وزد ز طره دوست
چه جای دم زدن نافههای تاتاریست
بیار باده که رنگین کنیم جامه زرق
که مست جام غروریم و نام هشیاریست
خیال زلف تو پختن نه کار هر خامیست
که زیر سلسله رفتن طریق عیاریست
لطیفهایست نهانی که عشق از او خیزد
که نام آن نه لب لعل و خط زنگاریست
جمال شخص نه چشم است و زلف و عارض و خال
هزار نکته در این کار و بار دلداریست
قلندران حقیقت به نیم جو نخرند
قبای اطلس آن کس که از هنر عاریست
بر آستان تو مشکل توان رسید آری
عروج بر فلک سروری به دشواریست
سحر کرشمه چشمت به خواب میدیدم
زهی مراتب خوابی که به ز بیداریست
دلش به ناله میازار و ختم کن حافظ
که رستگاری جاوید در کم آزاریست
◆ بیت شاهد فال
معنی واژههای دشوار
- زاری
- ناله و گریه
- نافه تاتاری
- کیسه مشک آهوی سرزمین تاتار
- زرق
- ریا و دورویی
- خام
- ناپخته و بیتجربه
- سلسله
- زنجیر؛ کنایه از زلف
- لطیفه
- نکته باریک و پنهان
- قلندران
- درویشان وارسته از قید و آداب ظاهری
- اطلس
- پارچه ابریشمی گرانبها
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با همنوایی با بلبل آغاز میکند: ما دو عاشق زاریم و کارمان ناله است. اما زود از ناله به معرفت میرسد. او میگوید جایی که نسیم زلف دوست بوزد، دیگر جای دم زدن از مشک تاتاری نیست؛ یعنی چیز اصیل، به تقلید نیازی ندارد. خیال زلف یار را پختن کار هر خامی نیست و زیر زنجیر رفتن، راه جوانمردان است. سپس نکتهای ژرف میگوید: عشق از لطیفهای نهانی برمیخیزد که نامش لب لعل و خط سبز نیست؛ زیبایی آدمی تنها در چشم و زلف و خال نیست، هزار نکته در دلداری هست. حافظ میگوید قلندران حقیقت، قبای اطلس کسی را که از هنر تهی است به نیم جو نمیخرند. رسیدن به آستان بلند هم دشوار است، چنان که بالا رفتن بر فلک سروری. اما بیت شاهد گوهر غزل است: دلش را با ناله میازار، که رستگاری جاوید در کمآزاری است. در روزهای آینده، اگر با مهربانی و بیآزاری رفتار کنی، هم دل دیگران را به دست میآوری و هم آرامش خودت را.
راهنمایی برای نیت شما
در گفتوگوها و رابطههایت مراقب باش که با گلایه و سرزنش، دل کسی را نیازاری؛ حتی اگر حق با تو باشد. به جوهر و هنر آدمها بیش از ظاهر و مقامشان توجه کن. اگر هدفت دشوار است، آن را طبیعی بدان و آرام ادامه بده. مهربانی و کمآزاری، پایدارترین سرمایه توست.