دیوان حافظ · غزل ۲۴۴
فال حافظ غزل ۲۴۴: معاشران گره از زلف یار باز کنید
مضمون: اعتماد به کارساز
معاشران گره از زلف یار باز کنید
شبی خوش است بدین قصهاش دراز کنید
حضور خلوت انس است و دوستان جمعند
و ان یکاد بخوانید و در فراز کنید
رباب و چنگ به بانگ بلند میگویند
که گوش هوش به پیغام اهل راز کنید
به جان دوست که غم پرده بر شما ندرد
گر اعتماد بر الطاف کارساز کنید
◆ بیت شاهد فال
میان عاشق و معشوق فرق بسیار است
چو یار ناز نماید شما نیاز کنید
نخست موعظه پیر صحبت این حرف است
که از مصاحب ناجنس احتراز کنید
هر آن کسی که در این حلقه نیست زنده به عشق
بر او نمرده به فتوای من نماز کنید
وگر طلب کند انعامی از شما حافظ
حوالتش به لب یار دلنواز کنید
معنی واژههای دشوار
- معاشران
- همنشینان و یاران بزم
- و ان یکاد
- آغاز آیهای از قرآن که برای دفع چشمزخم میخوانند
- فراز کردن
- بستن در
- اهل راز
- رازداران، عارفان آگاه از اسرار
- کارساز
- ساماندهنده کارها؛ از نامهای خداوند
- مصاحب ناجنس
- همنشین ناهمگون و ناشایست
- احتراز
- پرهیز و دوری کردن
- انعام
- بخشش و پاداش
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از شبی خوش و خلوتی انس میگوید که دوستان در آن جمعاند و از معاشران میخواهد گره از زلف یار بگشایند و قصه را دراز کنند. او حتی سفارش میکند که آیه و ان یکاد بخوانید و در را ببندید تا این خوشی از چشم بد در امان بماند. این تصویر نشان میدهد که حال تو یا آینده نزدیکت سرشار از لحظههای شیرین و همدلی است. بیت شاهد اطمینانی آرامبخش میدهد: به جان دوست که غم پرده بر شما نمیدرد، اگر به الطاف کارساز اعتماد کنید. یعنی اگر کار را به خداوند بسپاری و به لطف او تکیه کنی، اندوه بر تو چیره نمیشود. حافظ نکتهای ظریف هم در عشق میگوید: چون یار ناز کند، شما نیاز کنید؛ فروتنی کلید دل است. پیر صحبت نیز نخستین پند را این میداند که از همنشین ناجنس پرهیز کنید. و سرانجام میگوید هر که در این حلقه به عشق زنده نیست، مرده است. در روزهای آینده، با توکل و همنشینی با یاران همدل، دلت آرام و کارت سامان مییابد.
راهنمایی برای نیت شما
نگرانیهایت را به خدا بسپار و به لطف او اعتماد کن؛ بسیاری از گرهها بیآنکه بدانی گشوده میشوند. با دوستان همدل وقت بگذران و از کسانی که انرژی منفی دارند فاصله بگیر. در رابطهها، اگر طرف مقابل ناز کرد، تو با فروتنی و مهربانی پاسخ بده. شادیهایت را از چشم حسود دور نگه دار.