دیوان حافظ · غزل ۲۴۳
فال حافظ غزل ۲۴۳: بوی خوش تو هر که ز باد صبا شنید
مضمون: پند حکیم و دعا
بوی خوش تو هر که ز باد صبا شنید
از یار آشنا سخن آشنا شنید
ای شاه حسن چشم به حال گدا فکن
کاین گوش بس حکایت شاه و گدا شنید
خوش میکنم به باده مشکین مشام جان
کز دلقپوش صومعه بوی ریا شنید
سر خدا که عارف سالک به کس نگفت
در حیرتم که بادهفروش از کجا شنید
یا رب کجاست محرم رازی که یک زمان
دل شرح آن دهد که چه گفت و چهها شنید
اینش سزا نبود دل حقگزار من
کز غمگسار خود سخن ناسزا شنید
محروم اگر شدم ز سر کوی او چه شد؟
از گلشن زمانه که بوی وفا شنید؟
ساقی بیا که عشق ندا میکند بلند
کان کس که گفت قصه ما هم ز ما شنید
ما باده زیر خرقه نه امروز میخوریم
صد بار پیر میکده این ماجرا شنید
ما می به بانگ چنگ نه امروز میکشیم
بس دور شد که گنبد چرخ این صدا شنید
پند حکیم محض صواب است و عین خیر
فرخنده آن کسی که به سمع رضا شنید
◆ بیت شاهد فال
حافظ وظیفه تو دعا گفتن است و بس
در بند آن مباش که نشنید یا شنید
معنی واژههای دشوار
- مشام جان
- شامه روح؛ حس دریافت باطنی
- دلقپوش
- پوشنده دلق، صوفی خرقهپوش
- صومعه
- عبادتگاه زاهدان و صوفیان
- محرم راز
- رازدار و امین اسرار
- حقگزار
- حقشناس و اداکننده حق
- محض صواب
- سراسر درست و بیخطا
- سمع رضا
- گوش پذیرنده و خشنود
- وظیفه
- مقرری و سهم معین؛ نیز تکلیف
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با بوی خوشی آغاز میکند که هر کس از باد صبا شنید، از یار آشنا سخن آشنا شنید. او از شاه حسن میخواهد که نگاهی به حال گدا بیفکند و از ریای دلقپوشان صومعه دلزده است. حافظ در جستجوی محرم رازی است که دل یک زمان شرح دهد چه گفت و چهها شنید؛ و گله میکند که دل حقگزارش سزاوار سخن ناسزا از غمگسار نبود. شاید تو نیز این روزها از کسی دلگیری و حرفی نیشدار شنیدهای. اما حافظ با فروتنی میگوید اگر از کوی او محروم شدم چه باک، از گلشن زمانه چه کسی بوی وفا شنید؟ بیت شاهد پند اصلی فال توست: پند حکیم سراسر درستی و عین خیر است و خجسته کسی که آن را با گوش رضا بشنود. یعنی در این مرحله، به نصیحت آدمی دانا و دلسوز گوش بسپار. حافظ در بیت پایانی میگوید وظیفه تو دعا گفتن است و بس؛ در بند آن مباش که شنید یا نشنید. در روزهای آینده، با پذیرش پند و رها کردن دلخوری، آرامش به دلت بازمیگردد.
راهنمایی برای نیت شما
اگر از سخن کسی رنجیدهای، آن را در دل نگه ندار و بهجای پاسخ تند، سکوت و آرامش را برگزین. به نصیحت فردی باتجربه که خیرت را میخواهد با دل باز گوش کن. کار نیک و دعای خیرت را انجام بده و نگران نباش که دیگران قدر میدانند یا نه؛ آرامش در همین رهایی است.