دیوان حافظ · غزل ۲۴۶
فال حافظ غزل ۲۴۶: عید است و آخر گل و یاران در انتظار
مضمون: شادی پس از ریاضت
عید است و آخر گل و یاران در انتظار
ساقی به روی شاه ببین ماه و می بیار
دل برگرفته بودم از ایام گل ولی
کاری بکرد همت پاکان روزهدار
دل در جهان مبند و به مستی سؤال کن
از فیض جام و قصه جمشید کامگار
جز نقد جان به دست ندارم شراب کو؟
کان نیز بر کرشمه ساقی کنم نثار
خوش دولتیست خرم و خوش خسروی کریم
یا رب ز چشم زخم زمانش نگاه دار
می خور به شعر بنده که زیبی دگر دهد
جام مرصع تو بدین در شاهوار
گر فوت شد سحور چه نقصان صبوح هست
از می کنند روزه گشا طالبان یار
◆ بیت شاهد فال
زانجا که پردهپوشی عفو کریم توست
بر قلب ما ببخش که نقدیست کمعیار
ترسم که روز حشر عنان بر عنان رود
تسبیح شیخ و خرقه رند شرابخوار
حافظ چو رفت روزه و گل نیز میرود
ناچار باده نوش که از دست رفت کار
معنی واژههای دشوار
- سحور
- خوراکی که پیش از سپیده در ماه روزه میخورند؛ سحری
- صبوح
- شرابی که بامدادان نوشند
- روزه گشا
- آنچه روزه را با آن میگشایند؛ افطار
- جمشید
- پادشاه افسانهای ایران، صاحب جام جهاننما
- چشم زخم
- آسیبی که از چشم بد و شورچشمی میرسد
- کم عیار
- زر یا سکه ناخالص و کمارزش
- عنان بر عنان
- همپا و همردیف، دوشادوش
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل در هوای عید فطر سروده شده است؛ ماه روزه به پایان رسیده، گل در واپسین روزهای خود است و یاران چشمبهراهاند. حافظ میگوید دل از روزگار گل برگرفته بود، اما همت پاکان روزهدار کاری کرد و امید را دوباره زنده کرد. پیام دلنشین بیت شاهد این است که اگر سحری از دست رفت، صبوحی هنوز باقی است؛ یعنی اگر فرصتی را از کف دادهای، در فرصتی دیگر هنوز باز است و نباید خود را بیرحمانه سرزنش کنی. شاعر از تو میخواهد دل در جهان نبندی و از قصه جمشید کامگار بیاموزی که هیچ شکوهی پایدار نمیماند. او با فروتنی از بخشنده کریم میخواهد قلب کمعیارش را ببخشد، چون پردهپوشی و گذشت شیوه بزرگان است. برای نیت تو این فال نوید گشایشی پس از دورهای از خویشتنداری و انتظار است. زمانه در گذر است؛ همانگونه که روزه رفت و گل نیز میرود، لحظه شادی را دریاب و آن را به فردا وامگذار.
راهنمایی برای نیت شما
اگر فرصتی را از دست دادهای، بهجای حسرت خوردن به فرصت بعدی بیندیش که هنوز در دسترس است. دوره سختی و پرهیز را با سپاس پشت سر بگذار و اکنون به خود اجازه شادی بده. اگر از کسی رنجیدهای یا کسی از تو رنجیده، پیشقدم بخشش باش. لحظههای خوش این روزها را با یاران قسمت کن، زیرا گل همیشه نمیماند.