دیوان حافظ · غزل ۲۲۵
فال حافظ غزل ۲۲۵: ساقی حدیث سرو و گل و لاله میرود
مضمون: شکوفایی و پرهیز از فریب
ساقی حدیث سرو و گل و لاله میرود
وین بحث با ثلاثه غساله میرود
می ده که نوعروس چمن حد حسن یافت
کار این زمان ز صنعت دلاله میرود
شکرشکن شوند همه طوطیان هند
زین قند پارسی که به بنگاله میرود
طی مکان ببین و زمان در سلوک شعر
کاین طفل یک شبه ره یک ساله میرود
◆ بیت شاهد فال
آن چشم جادوانه عابدفریب بین
کش کاروان سحر ز دنباله میرود
از ره مرو به عشوه دنیا که این عجوز
مکاره مینشیند و محتاله میرود
باد بهار میوزد از گلستان شاه
وز ژاله باده در قدح لاله میرود
حافظ ز شوق مجلس سلطان غیاث دین
غافل مشو که کار تو از ناله میرود
معنی واژههای دشوار
- ثلاثه غساله
- سه جام شراب که در بامداد برای رفع خمار مینوشیدند
- دلاله
- زن واسطه و آرایشگر عروس
- شکرشکن
- شیرینسخن، خوشگفتار
- طی مکان
- پیمودن راه دراز در زمانی اندک
- سلوک
- سیر و رفتن در راه؛ در عرفان طی مراحل طریقت
- عشوه
- ناز و کرشمه؛ نیز فریب
- عجوز
- پیرزن؛ کنایه از دنیا
- محتاله
- حیلهگر و مکار
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از بهاری سرشار سخن میگوید که نوعروس چمن در آن به اوج زیبایی رسیده است. او به شعر خود میبالد و میگوید همه طوطیان هند از این قند پارسی که به بنگاله میرود، شکرشکن میشوند. بیت شاهد بشارتی امیدبخش دارد: طی مکان و زمان را در سلوک شعر ببین، که این طفل یکشبه ره یکساله میرود. یعنی کاری که آغاز کردهای یا استعدادی که در خود داری، میتواند سریعتر از انتظارت رشد کند و راه درازی را کوتاه کند. اما حافظ در میانه غزل هشداری جدی هم میدهد: از ره مرو به عشوه دنیا، که این پیرزن مکار آرام مینشیند و با حیله میرود. پس در اوج موفقیت، فریب جلوههای گذرا را نخور. باد بهار از گلستان میوزد و ژاله در قدح لاله باده میشود؛ زمانه با توست. در بیت پایانی نیز میگوید غافل مشو که کار تو از ناله پیش میرود. در روزهای آینده، با تکیه بر هنر و تلاشت و دوری از فریب، پیشرفتی چشمگیر خواهی داشت.
راهنمایی برای نیت شما
به تواناییات باور داشته باش و آن را پنهان نکن؛ زمان شکوفایی است. اما در کنار این شوق، هوشیار بمان و فریب وعدههای زرقوبرقدار را نخور. هر پیشنهاد وسوسهانگیز را با دقت بسنج. از فرصتهای این روزها غافل نشو و درخواستت را با صداقت و پیگیری مطرح کن.