دیوان حافظ · غزل ۲۲۶
فال حافظ غزل ۲۲۶: ترسم که اشک در غم ما پردهدر شود
مضمون: دعا و صبر کارگر
ترسم که اشک در غم ما پردهدر شود
وین راز سر به مهر به عالم سمر شود
گویند سنگ لعل شود در مقام صبر
آری شود ولیک به خون جگر شود
خواهم شدن به میکده گریان و دادخواه
کز دست غم خلاص من آنجا مگر شود
از هر کرانه تیر دعا کردهام روان
باشد کز آن میانه یکی کارگر شود
◆ بیت شاهد فال
ای جان حدیث ما بر دلدار بازگو
لیکن چنان مگو که صبا را خبر شود
از کیمیای مهر تو زر گشت روی من
آری به یمن لطف شما خاک زر شود
در تنگنای حیرتم از نخوت رقیب
یا رب مباد آن که گدا معتبر شود
بس نکته غیرحسن بباید که تا کسی
مقبول طبع مردم صاحبنظر شود
این سرکشی که کنگره کاخ وصل راست
سرها بر آستانه او خاک در شود
حافظ چو نافه سر زلفش به دست توست
دم درکش ار نه باد صبا را خبر شود
معنی واژههای دشوار
- پردهدر
- فاشکننده راز، رسواکننده
- سمر
- افسانه و داستان شبانه
- لعل
- سنگ قیمتی سرخرنگ
- کارگر شدن
- اثر کردن، به هدف رسیدن
- کیمیا
- مادهای که مس را زر میکند؛ اکسیر
- رقیب
- مدعی و هماورد عاشق در عشق
- کنگره
- دندانههای بالای دیوار کاخ و قلعه
- دم درکشیدن
- خاموش ماندن، سخن نگفتن
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از رازی سر به مهر میگوید که بیم دارد اشک پردهاش را بدرد و در عالم افسانه شود. او یادآوری میکند که سنگ در مقام صبر لعل میشود، آری میشود، اما به خون جگر. این بیت به تو میگوید خواستهات شدنی است، اما بهای صبر و رنج دارد. بیت شاهد امیدی روشن در خود دارد: از هر کرانه تیر دعا روانه کردهام، باشد که از آن میان یکی کارگر شود. پس دعاها و تلاشهایی که در جهتهای گوناگون کردهای بیاثر نمیمانند و یکی از آنها به هدف مینشیند. حافظ از کیمیای مهر یار میگوید که روی او را زر کرده و به یمن لطف، خاک زر میشود؛ یعنی محبت، ناچیز را ارزشمند میکند. او هشدار هم میدهد: حدیث دل را به دلدار بگو، اما چنان که صبا خبردار نشود؛ رازت را نگه دار. در روزهای آینده، اگر با شکیبایی و رازداری ادامه دهی و از تیر دعا دست نکشی، گشایشی از جایی میرسد که انتظارش را نداری.
راهنمایی برای نیت شما
دعا و تلاش را رها نکن و درهای گوناگون را بکوب؛ یکی از آنها باز میشود. صبور باش، زیرا تبدیل سنگ به لعل زمان میبرد. رازهای مهمت را با همه در میان نگذار و فقط با کسی که شایسته اعتماد است سخن بگو. از حسادت و رقابت دیگران دلسرد نشو و بر نیکی و ادب خود تکیه کن.