دیوان حافظ · غزل ۲۲۷
فال حافظ غزل ۲۲۷: گر چه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود
مضمون: اعتماد و شکیبایی
گر چه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود
تا ریا ورزد و سالوس مسلمان نشود
رندی آموز و کرم کن که نه چندان هنر است
حیوانی که ننوشد می و انسان نشود
گوهر پاک بباید که شود قابل فیض
ور نه هر سنگ و گلی لؤلؤ و مرجان نشود
اسم اعظم بکند کار خود ای دل خوش باش
که به تلبیس و حیل دیو مسلمان نشود
◆ بیت شاهد فال
عشق می‌ورزم و امید که این فن شریف
چون هنرهای دگر موجب حرمان نشود
دوش می‌گفت که فردا بدهم کام دلت
سببی ساز خدایا که پشیمان نشود
حسن خلقی ز خدا می‌طلبم خوی تو را
تا دگر خاطر ما از تو پریشان نشود
ذره را تا نبود همت عالی حافظ
طالب چشمه خورشید درخشان نشود
معنی واژه‌های دشوار
- واعظ
- پنددهنده، سخنران منبر
- سالوس
- ریاکار، فریبکار
- قابل فیض
- شایسته بخشش و لطف
- لؤلؤ و مرجان
- مروارید و مرجان
- اسم اعظم
- بزرگ‌ترین نام خدا
- تلبیس
- فریب‌کاری، پوشاندن حقیقت
- حیل
- جمع حیله؛ نیرنگ‌ها
- حرمان
- بی‌بهرگی، ناکامی
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از تفاوت گوهر و ظاهر سخن می‌گوید. او می‌داند که این حرف بر ریاکاران گران می‌آید، اما بی‌پروا می‌گوید هر سنگ و گلی مروارید و مرجان نمی‌شود؛ گوهری پاک باید تا شایسته فیض شود. بیت شاهد برای تو پیامی آرام‌بخش دارد: نام بزرگ خداوند کار خود را می‌کند، ای دل خوش باش، که دیو با نیرنگ و فریب مسلمان نمی‌شود. یعنی اگر کسی با حیله سر راهت ایستاده یا کار تو را با ترفند به تأخیر انداخته، سرانجام دستش رو می‌شود و فریب پایدار نمی‌ماند. اما این پیروزی با شتاب به دست نمی‌آید. حافظ از وعده‌ای می‌گوید که دیشب داده شد و فردا باید برآورده شود و از خدا می‌خواهد سببی بسازد تا وعده‌دهنده پشیمان نشود. پس فال تو فال صبر است؛ صبری همراه با اعتماد. در بیت پایانی هم یادآوری می‌کند که ذره اگر همت بلند نداشته باشد، طالب خورشید نمی‌شود. همت بلند و دل آرام، دو بال تو در این روزهاست.
راهنمایی برای نیت شما
در برابر کسانی که با ترفند پیش می‌روند، تو راه راست خود را ادامه بده و به همان شیوه پاسخ نده. صبور باش، اما صبرت را با همت و کار پیوسته همراه کن. اگر وعده‌ای به تو داده‌اند، با مهربانی پیگیرش باش و فرصت بده. هر روز کمی بر گوهر خودت کار کن؛ مهارت و منش تو سرمایه‌ای است که هیچ نیرنگی از تو نمی‌گیرد.