دیوان حافظ · غزل ۲۵۲
فال حافظ غزل ۲۵۲: گر بود عمر به میخانه رسم بار دگر
مضمون: بازیافتن فرصت از دسترفته
گر بود عمر به میخانه رسم بار دگر
بجز از خدمت رندان نکنم کار دگر
خرم آن روز که با دیده گریان بروم
تا زنم آب در میکده یک بار دگر
معرفت نیست در این قوم خدا را سببی
تا برم گوهر خود را به خریدار دگر
یار اگر رفت و حق صحبت دیرین نشناخت
حاش لله که روم من ز پی یار دگر
گر مساعد شودم دایره چرخ کبود
هم به دست آورمش باز به پرگار دگر
◆ بیت شاهد فال
عافیت میطلبد خاطرم ار بگذارند
غمزه شوخش و آن طره طرار دگر
راز سربسته ما بین که به دستان گفتند
هر زمان با دف و نی بر سر بازار دگر
هر دم از درد بنالم که فلک هر ساعت
کندم قصد دل ریش به آزار دگر
بازگویم نه در این واقعه حافظ تنهاست
غرقه گشتند در این بادیه بسیار دگر
معنی واژههای دشوار
- رندان
- آزادگان بیریا که از ظاهرپرستی گریزاناند
- زنم آب
- آب بپاشم؛ رفتوروب و پاکیزه کنم
- حاش لله
- پناه بر خدا؛ هرگز چنین مباد
- مساعد
- یاریکننده و موافق
- چرخ کبود
- آسمان، فلک
- پرگار
- ابزار کشیدن دایره؛ اینجا کنایه از تدبیر و شیوه
- طره طرار
- زلف رباینده دل
- بادیه
- بیابان
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل آرزو میکند که اگر عمری باقی باشد، بار دیگر به میخانه برسد و جز خدمت رندان کاری نکند. او از روزی سخن میگوید که با دیده گریان برود و یک بار دیگر در میکده را آب بزند و بروبد؛ یعنی با فروتنی به جایگاه دلخواهش بازگردد. شاعر از قومی گله دارد که معرفت ندارند و قدر گوهرش را نمیشناسند، و از خدا سببی میخواهد تا آن را نزد خریداری دیگر ببرد. با این همه، در وفا استوار است: اگر یار رفت و حق صحبت دیرین را نشناخت، هرگز در پی یار دیگری نمیرود. بیت شاهد امیدی روشن به تو میدهد: اگر دایره چرخ کبود مساعد شود، آنچه از دست رفته را با پرگاری دیگر و تدبیری تازه باز به دست میآورد. فال تو میگوید چیزی که گمان میکنی برای همیشه رفته، با شیوهای نو قابل بازیافتن است. تنها نیستی؛ بسیاری پیش از تو در این بادیه غرق شدهاند و باز راه را یافتهاند.
راهنمایی برای نیت شما
اگر در جایی قدرت را نشناختند، ارزش خودت را فراموش نکن و به دنبال جایی باش که تواناییات دیده شود. برای بازگرداندن آنچه از دست دادهای، همان راه قبلی را تکرار نکن؛ شیوهای تازه بیازما. به پیوندهای قدیمی وفادار بمان و با فروتنی دوباره آغاز کن. فرصت دوباره برای کسی است که آمادهاش باشد.