دیوان حافظ · غزل ۳۶۴
فال حافظ غزل ۳۶۴: ما بیغمان مست دل از دست دادهایم
مضمون: داغ دیرین دل
ما بیغمان مست دل از دست دادهایم
همراز عشق و همنفس جام بادهایم
بر ما بسی کمان ملامت کشیدهاند
تا کار خود ز ابروی جانان گشادهایم
ای گل تو دوش داغ صبوحی کشیدهای
ما آن شقایقیم که با داغ زادهایم
پیر مغان ز توبه ما گر ملول شد
گو باده صاف کن که به عذر ایستادهایم
کار از تو میرود مددی ای دلیل راه
کانصاف میدهیم و ز راه اوفتادهایم
◆ بیت شاهد فال
چون لاله می مبین و قدح در میان کار
این داغ بین که بر دل خونین نهادهایم
گفتی که حافظ این همه رنگ و خیال چیست؟
نقش غلط مبین که همان لوح سادهایم
معنی واژههای دشوار
- ملامت
- سرزنش، نکوهش
- صبوحی
- شراب بامدادی
- شقایق
- لاله سرخ با لکهای سیاه در میان
- دلیل راه
- راهنما، رهبر راه
- انصاف دادن
- به حق اعتراف کردن
- لوح ساده
- صفحه بینقش؛ کنایه از دل پاک و بیآلایش
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از زبان یاران بیغم و مستی سخن میگوید که دل از دست دادهاند و همراز عشق شدهاند. بسیاری کمان ملامت بر آنان کشیدهاند، اما آنان کار خود را از ابروی جانان گشودهاند. تصویری زیبا در این غزل هست: ای گل، تو تنها دیشب داغ صبوحی کشیدهای، اما ما آن شقایقیم که با داغ زاده شدهایم. یعنی درد عشق برای ما تازه نیست و با جانمان سرشته است. بیت شاهد این فال، درخواستی فروتنانه است: ای راهنمای راه، کار از تو برمیآید، مددی کن؛ ما انصاف میدهیم که از راه افتادهایم. این بیت از تو میخواهد که اشتباه را بپذیری و از کسی که راه را میشناسد یاری بخواهی. حافظ همچنین میگوید چون لاله به ظاهر می و قدح نگاه نکن، داغی را ببین که بر دل خونین نهادهایم. در پایان، با همه رنگ و خیال، خود را لوحی ساده میخواند. اعتراف صادقانه و درخواست کمک، آغاز بازگشت به راه است.
راهنمایی برای نیت شما
اگر احساس میکنی از مسیرت دور افتادهای، صادقانه آن را بپذیر و از راهنمایی باتجربه کمک بخواه. پذیرفتن اشتباه نشانه ضعف نیست، آغاز اصلاح است. به سرزنش دیگران زیاد فکر نکن و دل ساده و بیریایت را حفظ کن. یک گام کوچک برای بازگشت، همین امروز بردار.