دیوان حافظ · غزل ۳۶۳
فال حافظ غزل ۳۶۳: دردم از یار است و درمان نیز هم
مضمون: گذر هجران
دردم از یار است و درمان نیز هم
دل فدای او شد و جان نیز هم
این که میگویند آن خوشتر ز حسن
یار ما این دارد و آن نیز هم
یاد باد آن کاو به قصد خون ما
عهد را بشکست و پیمان نیز هم
دوستان در پرده میگویم سخن
گفته خواهد شد به دستان نیز هم
چون سر آمد دولت شبهای وصل
بگذرد ایام هجران نیز هم
◆ بیت شاهد فال
هر دو عالم یک فروغ روی اوست
گفتمت پیدا و پنهان نیز هم
اعتمادی نیست بر کار جهان
بلکه بر گردون گردان نیز هم
عاشق از قاضی نترسد می بیار
بلکه از یرغوی دیوان نیز هم
محتسب داند که حافظ عاشق است
و آصف ملک سلیمان نیز هم
معنی واژههای دشوار
- پرده
- حجاب؛ در پرده گفتن یعنی پوشیده و با کنایه گفتن
- دستان
- داستان؛ نیز نغمه و آهنگ
- هجران
- جدایی و دوری
- فروغ
- پرتو، روشنی
- گردون
- آسمان، فلک
- یرغو
- بازجویی و محاکمه، دادگاه مغولی
- آصف
- وزیر سلیمان؛ کنایه از وزیر دانا
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل کوتاه و پرمعنا میگوید دردم از یار است و درمانم نیز؛ یعنی همان که رنج را آورده، شفا را هم در دست دارد. بیت شاهد فال تو را آرامش میبخشد: چون دولت شبهای وصل به سر آمد، ایام هجران نیز خواهد گذشت. این بیت حقیقتی ساده و عمیق را یادآوری میکند: هیچ حالی ماندگار نیست، نه شادی و نه اندوه. اگر اکنون در دورهای از دوری، کمبود یا دلتنگی هستی، بدان که این روزها هم پایان دارد. حافظ میگوید بر کار جهان و گردون گردان اعتمادی نیست؛ پس دل را به چیزهای ناپایدار نبند. او از کسی یاد میکند که عهد و پیمان را شکست، اما با «یاد باد» از او سخن میگوید؛ نشانه بزرگواری و رهایی از کینه. حافظ میگوید هر دو عالم یک فروغ از روی اوست، پیدا و پنهان. این فال از تو میخواهد که در درد نیز درمان را جستوجو کنی و بدانی که پایان تاریکی، روشنایی است.
راهنمایی برای نیت شما
با خود مهربان باش و این روزهای سخت را موقتی بدان. کینه کسی را که عهد شکسته در دل نگه ندار؛ رها کردن، بار تو را سبک میکند. به جای تکیه بر اوضاع ناپایدار، بر ارزشهای درونیات تکیه کن. صبور باش؛ همانطور که شبهای خوش گذشت، روزهای دشوار هم خواهد گذشت.