دیوان حافظ · غزل ۳۶۷
فال حافظ غزل ۳۶۷: فتوی پیر مغان دارم و قولیست قدیم
مضمون: گشایش از دم صبح
فتوی پیر مغان دارم و قولیست قدیم
که حرام است می آن جا که نه یار است ندیم
چاک خواهم زدن این دلق ریایی چه کنم؟
روح را صحبت ناجنس عذابیست الیم
تا مگر جرعه فشاند لب جانان بر من
سالها شد که منم بر در میخانه مقیم
مگرش خدمت دیرین من از یاد برفت
ای نسیم سحری یاد دهش عهد قدیم
بعد صد سال اگر بر سر خاکم گذری
سر برآرد ز گلم رقصکنان عظم رمیم
دلبر از ما به صد امید ستد اول دل
ظاهراً عهد فرامش نکند خلق کریم
غنچه گو تنگدل از کار فروبسته مباش
کز دم صبح مدد یابی و انفاس نسیم
◆ بیت شاهد فال
فکر بهبود خود ای دل ز دری دیگر کن
درد عاشق نشود به به مداوای حکیم
گوهر معرفت آموز که با خود ببری
که نصیب دگران است نصاب زر و سیم
دام سخت است مگر یار شود لطف خدا
ور نه آدم نبرد صرفه ز شیطان رجیم
حافظ ار سیم و زرت نیست چه شد؟ شاکر باش
چه به از دولت لطف سخن و طبع سلیم
معنی واژههای دشوار
- فتوی
- حکم شرعی که مفتی صادر میکند
- دلق
- جامه وصلهدار درویشان
- الیم
- دردناک
- عظم رمیم
- استخوان پوسیده
- انفاس
- جمع نفس؛ دمها
- نصاب
- مقدار معین مال؛ مجازاً سهم و بهره
- شیطان رجیم
- شیطان راندهشده
- طبع سلیم
- سرشت سالم و ذوق درست
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با فتوای پیر مغان آغاز میکند: می در جایی که یار ندیم نباشد حرام است؛ یعنی شادی بی همدل، بیمعناست. او از دلق ریایی بیزار است و همنشینی با ناهمرنگان را عذابی دردناک برای روح میداند. سالهاست بر در میخانه مقیم است و از نسیم سحر میخواهد عهد قدیم را به یاد یار آورد. بیت شاهد فال تو امیدی دلنشین دارد: به غنچه بگو از کار فروبسته دلتنگ مباش، که از دم صبح و نفس نسیم مدد مییابی. غنچه بسته است، اما همین بستگی مقدمه شکفتن است. اگر کارت گره خورده و دلت تنگ است، بدان که گشایش در راه است. حافظ یادآوری میکند که درد عاشق با داروی حکیم بهبود نمییابد، پس چاره را از دری دیگر بجوی. او میگوید گوهر معرفت بیاموز که با خود میبری، چون زر و سیم نصیب دیگران میشود. در پایان میگوید اگر سیم و زر نداری، شاکر باش؛ لطف سخن و طبع سلیم دولتی بزرگ است.
راهنمایی برای نیت شما
از گره کارت دلتنگ مباش؛ چون غنچه، این بستگی پیش از شکفتن است. با همدلان واقعی وقت بگذران و از جمعهای ناهمرنگ فاصله بگیر. بیش از ثروت، بر دانش و معرفتی سرمایهگذاری کن که همیشه با تو میماند. برای آنچه داری شکرگزار باش؛ طبع سالم و سخن نیک، خود نعمت است.