پرش به محتوای اصلی
خواب‌نامه

دیوان حافظ · غزل ۳۶۹

فال حافظ غزل ۳۶۹: ما ز یاران چشم یاری داشتیم

مضمون: صبر در دوستی

ما ز یاران چشم یاری داشتیم

خود غلط بود آنچه ما پنداشتیم

تا درخت دوستی بر کی دهد

حالیا رفتیم و تخمی کاشتیم

◆ بیت شاهد فال

گفت‌وگو آیین درویشی نبود

ور نه با تو ماجراها داشتیم

شیوه چشمت فریب جنگ داشت

ما غلط کردیم و صلح انگاشتیم

گلبن حسنت نه خود شد دلفروز

ما دم همت بر او بگماشتیم

نکته‌ها رفت و شکایت کس نکرد

جانب حرمت فرو نگذاشتیم

گفت خود دادی به ما دل حافظا

ما محصل بر کسی نگماشتیم

شنیدن ۱۲ خوانش این غزل در گنجور

معنی واژه‌های دشوار

پنداشتیم
گمان کردیم
بر
میوه، بار
حالیا
اکنون، فعلاً
ماجرا
گفت‌وگو و گله؛ آنچه میان دو کس گذشته
انگاشتیم
پنداشتیم، گمان بردیم
گلبن
بوته گل
دلفروز
دل‌افروز، روشنی‌بخش دل
محصل
مأمور وصول و واداشتن به ادای حق

تفسیر فال

ای صاحب فال، حافظ در این غزل با لحنی آرام و بی‌کینه از دلشکستگی سخن می‌گوید: از یاران چشم یاری داشتیم، اما آنچه می‌پنداشتیم خطا بود. شاید تو نیز این روزها از کسی انتظاری داشته‌ای که برآورده نشده و دلت گرفته است. اما بیت شاهد فال تو نگاه را به آینده می‌برد: تا درخت دوستی کی به بار بنشیند، فعلاً ما رفتیم و بذری کاشتیم. یعنی نیکی‌ای که کرده‌ای گم نمی‌شود؛ بذری است که در خاک مانده و روزی ثمر می‌دهد، هرچند نه به شتابی که دلت می‌خواهد. حافظ از ادب و حرمت هم می‌گوید؛ با آنکه نکته‌ها بسیار بود، شکایت نکرد و حرمت را فرو نگذاشت. فال تو دو پیام دارد: نخست اینکه در اعتماد کردن کمی بیشتر احتیاط کن و هر لبخندی را نشانه صلح نپندار، و دوم اینکه از مهربانی دست برندار. با صبر و بزرگواری، رابطه‌هایی که ارزش دارند پایدار می‌مانند و آن‌ها که نمی‌مانند، جای خود را به یاران راستین می‌دهند.

راهنمایی برای نیت شما

اگر از کسی دلگیری، در خشم تصمیم نگیر و حرمت را نگه دار. انتظاراتت را واقع‌بینانه‌تر کن و اعتمادت را آرام‌آرام و به اندازه رفتار دیگران ببخش. نیکی‌هایت را بیهوده ندان؛ بذرهایی است که روزی ثمر می‌دهد. به جای ماندن در گلایه، وقتت را با کسانی بگذران که در روزهای سخت کنارت بوده‌اند.

گرفتن فال تازه

غزل‌های دیگر برای فال