دیوان حافظ · غزل ۱۸۸
فال حافظ غزل ۱۸۸: مرا به رندی و عشق آن فضول عیب کند
مضمون: خدمت و صبر تا مراد
مرا به رندی و عشق آن فضول عیب کند
که اعتراض بر اسرار علم غیب کند
کمال سر محبت ببین نه نقص گناه
که هرکه بیهنر افتد نظر به عیب کند
ز عطر حور بهشت آن نفس برآید بوی
که خاک میکده ما عبیر جیب کند
چنان زند ره اسلام غمزه ساقی
که اجتناب ز صهبا مگر صهیب کند
کلید گنج سعادت قبول اهل دل است
مباد آنکه در این نکته شک و ریب کند
شبان وادی ایمن گهی رسد به مراد
که چند سال به جان خدمت شعیب کند
◆ بیت شاهد فال
ز دیده خون بچکاند فسانه حافظ
چو یاد وقت زمان شباب و شیب کند
معنی واژههای دشوار
- فضول
- یاوهگو، کسی که بیجا در کار دیگران دخالت میکند
- عبیر
- آمیزهای خوشبو از مشک و گلاب و زعفران
- جیب
- گریبان، یقه جامه
- صهبا
- شراب انگوری سرخ
- صهیب
- صهیب رومی، از یاران پرهیزگار پیامبر
- ریب
- شک و گمان
- شبان وادی ایمن
- موسی که در صحرای ایمن شبانی کرد
- شیب
- پیری، سپیدی موی
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با پاسخ به عیبجویان آغاز میکند: آن فضولی که عشق و رندی او را عیب میشمارد، در حقیقت بر اسرار غیب اعتراض میکند. او میگوید کمال راز محبت را ببین، نه نقص گناه را، زیرا هر که بیهنر باشد تنها به عیب دیگران چشم میدوزد. پس اگر این روزها از قضاوت دیگران آزردهای، بدان که نگاه عیبجو بیشتر از کمبود خودش خبر میدهد. بیت شاهد، کلید فال توست: شبان وادی ایمن، یعنی موسی، زمانی به مراد رسید که سالها با جان و دل خدمت شعیب کرد. رسیدن به آرزو در گرو صبر و خدمت صادقانه است و میوه این راه یکشبه نمیرسد. حافظ همچنین میگوید کلید گنج سعادت، پذیرفته شدن نزد اهل دل است؛ پس رضایت آدمهای پاکدل را بر تحسین عام ترجیح بده. اکنون دوره کاشتن و پروردن است، نه برداشت.
راهنمایی برای نیت شما
برای آرزویت برنامهای بلندمدت بچین و هر روز سهمی از آن را با حوصله انجام بده. از کسانی که فقط عیب میبینند فاصله بگیر و به نقد دلسوزان گوش کن. اگر در خدمت استاد یا کاری هستی که هنوز نتیجه نداده، ناامید مشو؛ همین سالهای آموختن، تو را برای لحظه رسیدن آماده میکند.