دیوان حافظ · غزل ۱۸۹
فال حافظ غزل ۱۸۹: طایر دولت اگر باز گذاری بکند
مضمون: پایداری تا بازگشت بخت
طایر دولت اگر باز گذاری بکند
یار بازآید و با وصل قراری بکند
دیده را دستگه در و گهر گرچه نماند
بخورد خونی و تدبیر نثاری بکند
دوش گفتم بکند لعل لبش چاره من؟
هاتف غیب ندا داد که آری بکند
کس نیارد بر او دم زند از قصه ما
مگرش باد صبا گوش گذاری بکند
دادهام باز نظر را به تذروی پرواز
بازخواند مگرش نقش و شکاری بکند
شهر خالیست ز عشاق بود کز طرفی
مردی از خویش برون آید و کاری بکند
کو کریمی که ز بزم طربش غمزدهای
جرعهای درکشد و دفع خماری بکند؟
یا وفا یا خبر وصل تو یا مرگ رقیب
بود آیا که فلک زین دو سه کاری بکند؟
حافظا گر نروی از در او هم روزی
گذری بر سرت از گوشه کناری بکند
◆ بیت شاهد فال
معنی واژههای دشوار
- طایر دولت
- پرنده بخت و اقبال
- دستگه
- توانایی، سرمایه
- در و گهر
- مروارید و گوهر؛ کنایه از اشک
- نثار
- پیشکش، افشاندن
- هاتف غیب
- ندادهنده از عالم غیب
- تذرو
- قرقاول
- دفع خمار
- رفع کسالت پس از مستی
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با آرزویی شیرین آغاز میکند: اگر پرنده دولت باز گذری کند، یار بازمیآید و با وصل قراری میگذارد. او از خود میپرسد آیا لب یار چاره کارش خواهد کرد و هاتف غیب ندا میدهد که آری. این فال نشان میدهد که خواسته تو ناممکن نیست و آسمان پاسخی مثبت در آستین دارد. اما بیت شاهد شرط رسیدن را میگوید: حافظا، اگر از در او نروی، روزی از گوشهای گذری بر سرت خواهد کرد. یعنی رمز کار، ماندن و دل نکندن است. کسی که پیش از وقت در را ترک کند، لحظه گشایش را از دست میدهد. حافظ همچنین میگوید شهر از عاشقان خالی است، شاید مردی از خود برون آید و کاری بکند؛ پس صبر تو باید با همت و اقدام همراه باشد، نه با انتظار بیعمل. در روزهای آینده، پایداریات آزموده میشود. اگر بمانی و دلسرد نشوی، طایر دولت دوباره بر بامت مینشیند.
راهنمایی برای نیت شما
از راهی که آغاز کردهای بهخاطر کندی نتیجه دست نکش. صبور باش، اما صبرت را با تلاش روزانه همراه کن. اگر کسی یا چیزی را میخواهی، حضورت را نشان بده و با ادب پیگیر بمان. گاهی تنها تفاوت میان رسیدن و نرسیدن، یک روز ماندن بیشتر است. دلت را قوی نگه دار.