دیوان حافظ · غزل ۳۹۵
فال حافظ غزل ۳۹۵: گلبرگ را ز سنبل مشکین نقاب کن
مضمون: شتاب در غنیمت عمر
گلبرگ را ز سنبل مشکین نقاب کن
یعنی که رخ بپوش و جهانی خراب کن
بفشان عرق ز چهره و اطراف باغ را
چون شیشه‌های دیده ما پرگلاب کن
ایام گل چو عمر به رفتن شتاب کرد
ساقی به دور باده گلگون شتاب کن
بگشا به شیوه نرگس پرخواب مست را
وز رشک چشم نرگس رعنا به خواب کن
بوی بنفشه بشنو و زلف نگار گیر
بنگر به رنگ لاله و عزم شراب کن
زآن جا که رسم و عادت عاشق‌کشی توست
با دشمنان قدح کش و با ما عتاب کن
همچون حباب دیده به روی قدح گشای
وین خانه را قیاس اساس از حباب کن
حافظ وصال می‌طلبد از ره دعا
یا رب دعای خسته‌دلان مستجاب کن
◆ بیت شاهد فال
معنی واژه‌های دشوار
- گلبرگ
- برگ گل؛ کنایه از چهره لطیف
- سنبل مشکین
- گیاه خوشبوی سیاه‌رنگ؛ کنایه از زلف
- نقاب
- روبند، پوشش چهره
- نرگس
- گلی که چشم معشوق را بدان مانند کنند
- رعنا
- زیبا و خوش‌اندام؛ نیز گل دورنگ
- عتاب
- سرزنش، خشم و تندی
- حباب
- برآمدگی هوا بر روی آب؛ نماد ناپایداری
- مستجاب
- پذیرفته‌شده، برآورده
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل یار را به ناز و جلوه فرامی‌خواند: گلبرگ رخ را با سنبل زلف بپوشان و جهانی را خراب خود کن، عرق از چهره بیفشان و باغ را پرگلاب کن. اما در میانه این زیبایی‌ها، هشداری نهفته است: روزگار گل چون عمر به شتاب می‌رود، پس ساقی در گرداندن باده شتاب کن. حافظ می‌گوید بوی بنفشه را بشنو، رنگ لاله را ببین و همچون حباب بر روی قدح چشم بگشا، و این خانه جهان را بنیادی چون حباب بدان. یعنی زندگی گذراست و فرصت‌ها چون حباب زود می‌ترکند. بیت شاهد فال دعایی امیدبخش است: حافظ وصال را از راه دعا می‌طلبد؛ خدایا دعای خسته‌دلان را مستجاب کن. این فال به تو می‌گوید که خواسته‌ات شنیده می‌شود و دعای دل خسته بی‌پاسخ نمی‌ماند. اما در کنار دعا، باید قدر لحظه‌ها را بدانی و کاری را که دلت می‌خواهد به فردا نسپاری. عمر می‌گذرد و بهار منتظر نمی‌ماند.
راهنمایی برای نیت شما
دعا و امیدت را رها نکن، اما منتظر دست روی دست هم نمان. کارهایی را که مدام به تعویق می‌اندازی همین هفته آغاز کن، چون فرصت‌ها مانند حباب کوتاه‌عمرند. از زیبایی‌های ساده روزانه لذت ببر و وقتت را صرف دلخوری‌های کوچک نکن. با دلی خسته هم می‌توان امیدوار بود و پیش رفت.