دیوان حافظ · غزل ۳۹
فال حافظ غزل ۳۹: باغ مرا چه حاجت سرو و صنوبر است؟
مضمون: قناعت و آبروی فقر
باغ مرا چه حاجت سرو و صنوبر است؟
شمشاد خانهپرور ما از که کمتر است؟
ای نازنینپسر تو چه مذهب گرفتهای؟
کت خون ما حلالتر از شیر مادر است
چون نقش غم ز دور ببینی شراب خواه
تشخیص کردهایم و مداوا مقرر است
از آستان پیر مغان سر چرا کشیم؟
دولت در آن سرا و گشایش در آن در است
یک قصه بیش نیست غم عشق وین عجب
کز هر زبان که میشنوم نامکرر است
دی وعده داد وصلم و در سر شراب داشت
امروز تا چه گوید و بازش چه در سر است
شیراز و آب رکنی و این باد خوش نسیم
عیبش مکن که خال رخ هفت کشور است
فرق است از آب خضر که ظلمات جای او است
تا آب ما که منبعش الله اکبر است
ما آبروی فقر و قناعت نمیبریم
با پادشه بگوی که روزی مقدر است
◆ بیت شاهد فال
حافظ چه طرفه شاخ نباتیست کلک تو
کش میوه دلپذیرتر از شهد و شکر است
معنی واژههای دشوار
- خانهپرور
- پرورده در خانه، آشنا و خودی
- مذهب
- آیین، روش و شیوه
- پیر مغان
- پیر میکده؛ در عرفان مرشد کامل
- آب رکنی
- آب نهر رکنآباد شیراز
- هفت کشور
- هفت اقلیم؛ همه جهان آباد
- آب خضر
- آب حیات که خضر از آن نوشید
- ظلمات
- سرزمین تاریکی که چشمه حیات در آن بود
- کلک
- قلم
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با غروری شیرین آغاز میکند: باغ ما چه نیازی به سرو و صنوبر دارد؟ شمشاد خانهپرور ما از چه کسی کمتر است؟ یعنی آنچه در خانه و نزد خود داری، از آنچه دیگران به رخ میکشند کم ندارد. سپس از شیراز و آب رکنآباد و نسیم خوشش میگوید که خال رخ هفت کشور است؛ ستایش آنچه آشنا و از آن خود ماست. حافظ میگوید غم عشق یک قصه بیش نیست، اما از هر زبان که بشنوی تازه است. و در آستان پیر مغان دولت و گشایش است، پس چرا از آن سر بپیچیم؟ بیت شاهد فال تو این است: ما آبروی فقر و قناعت را نمیبریم؛ به پادشاه بگو که روزی مقدر است. این بیت تو را به عزت نفس دعوت میکند. لازم نیست برای رسیدن به خواستهات خود را کوچک کنی یا نزد صاحبان قدرت دست دراز کنی؛ روزی تو از جای دیگری رقم خورده و به تو خواهد رسید. با سربلندی و تلاش شرافتمندانه پیش برو و به آنچه داری قانع و سپاسگزار باش.
راهنمایی برای نیت شما
برای به دست آوردن چیزی، عزت نفست را قربانی نکن و از چاپلوسی بپرهیز. داشتههایت را دستکم نگیر و قدر خانه، شهر و آدمهای نزدیکت را بدان. با تلاش درست کار کن و به روزیای که برایت مقدر شده اعتماد داشته باش؛ قناعت تو را آرامتر و آزادتر میکند.