پرش به محتوای اصلی
خواب‌نامه

دیوان حافظ · غزل ۴۰۳

فال حافظ غزل ۴۰۳: شراب لعل‌کش و روی مه‌جبینان بین

مضمون: شناخت ظاهر و باطن

شراب لعل‌کش و روی مه‌جبینان بین

خلاف مذهب آنان جمال اینان بین

به زیر دلق ملمع کمندها دارند

درازدستی این کوته‌آستینان بین

به خرمن دو جهان سر فرونمی‌آرند

دماغ و کبر گدایان و خوشه‌چینان بین

بهای نیم کرشمه هزار جان طلبند

نیاز اهل دل و ناز نازنینان بین

حقوق صحبت ما را به باد داد و برفت

وفای صحبت یاران و همنشینان بین

اسیر عشق شدن چاره خلاص من است

ضمیر عاقبت‌اندیش پیش‌بینان بین

کدورت از دل حافظ ببرد صحبت دوست

صفای همت پاکان و پاک‌دینان بین

◆ بیت شاهد فال

شنیدن ۱۰ خوانش این غزل در گنجور

معنی واژه‌های دشوار

لعل‌کش
شراب سرخ‌فام را بنوش
مه‌جبین
زیبارو با پیشانی درخشان چون ماه
دلق ملمع
خرقه رنگارنگ و چندپاره
کمند
طناب حلقه‌دار برای به دام انداختن
کوته‌آستین
کنایه از زاهد و صوفی قانع‌نما
خوشه‌چین
کسی که از خرمن دیگران خوشه برمی‌چیند؛ تهیدست
دماغ
غرور، نخوت و تکبر
کدورت
تیرگی، رنجش و ملال

تفسیر فال

ای صاحب فال، حافظ در این غزل ردیف «بین» را تکرار می‌کند و چشم تو را به تماشای تضادهای جهان باز می‌کند. او می‌گوید زیر دلق رنگارنگ این کوته‌آستینان کمندها پنهان است؛ درازدستی کسانی را ببین که به ظاهر پارسا و قانع‌اند. گدایان و خوشه‌چینانی هستند که در برابر خرمن دو جهان سر فرود نمی‌آورند و کبرشان شگفت‌انگیز است. شاعر از یاری می‌نالد که حقوق صحبت را به باد داد و رفت. این تصویرها به تو می‌گویند که ظاهر آدم‌ها همیشه نشان باطنشان نیست و در اعتماد باید هشیار بود. اما غزل در پایان به روشنی می‌رسد و بیت شاهد فال همین‌جاست: صحبت دوست، کدورت را از دل حافظ برد؛ صفای همت پاکان را ببین. یعنی در کنار همه ریاها و بی‌وفایی‌ها، هنوز دوستان پاک‌دلی هستند که همنشینی‌شان غبار دل را می‌شوید. این فال نوید می‌دهد که اگر از جمع ناراستان فاصله بگیری و به اهل صفا نزدیک شوی، رنجش‌های گذشته از دلت پاک خواهد شد.

راهنمایی برای نیت شما

به ظاهر آراسته و ادعای زهد و قناعت آدم‌ها بسنده نکن و رفتارشان را در عمل بسنج. اگر کسی حق دوستی را نگه نداشت، کینه به دل نگیر اما درس بگیر. وقتت را با دوستان پاک‌دل و بی‌ریا بگذران؛ گفت‌وگو با آنان تیرگی و دلخوری را از جانت می‌زداید.

گرفتن فال تازه

غزل‌های دیگر برای فال