دیوان حافظ · غزل ۴۰۳
فال حافظ غزل ۴۰۳: شراب لعلکش و روی مهجبینان بین
مضمون: شناخت ظاهر و باطن
شراب لعلکش و روی مهجبینان بین
خلاف مذهب آنان جمال اینان بین
به زیر دلق ملمع کمندها دارند
درازدستی این کوتهآستینان بین
به خرمن دو جهان سر فرونمیآرند
دماغ و کبر گدایان و خوشهچینان بین
بهای نیم کرشمه هزار جان طلبند
نیاز اهل دل و ناز نازنینان بین
حقوق صحبت ما را به باد داد و برفت
وفای صحبت یاران و همنشینان بین
اسیر عشق شدن چاره خلاص من است
ضمیر عاقبتاندیش پیشبینان بین
کدورت از دل حافظ ببرد صحبت دوست
صفای همت پاکان و پاکدینان بین
◆ بیت شاهد فال
معنی واژههای دشوار
- لعلکش
- شراب سرخفام را بنوش
- مهجبین
- زیبارو با پیشانی درخشان چون ماه
- دلق ملمع
- خرقه رنگارنگ و چندپاره
- کمند
- طناب حلقهدار برای به دام انداختن
- کوتهآستین
- کنایه از زاهد و صوفی قانعنما
- خوشهچین
- کسی که از خرمن دیگران خوشه برمیچیند؛ تهیدست
- دماغ
- غرور، نخوت و تکبر
- کدورت
- تیرگی، رنجش و ملال
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل ردیف «بین» را تکرار میکند و چشم تو را به تماشای تضادهای جهان باز میکند. او میگوید زیر دلق رنگارنگ این کوتهآستینان کمندها پنهان است؛ درازدستی کسانی را ببین که به ظاهر پارسا و قانعاند. گدایان و خوشهچینانی هستند که در برابر خرمن دو جهان سر فرود نمیآورند و کبرشان شگفتانگیز است. شاعر از یاری مینالد که حقوق صحبت را به باد داد و رفت. این تصویرها به تو میگویند که ظاهر آدمها همیشه نشان باطنشان نیست و در اعتماد باید هشیار بود. اما غزل در پایان به روشنی میرسد و بیت شاهد فال همینجاست: صحبت دوست، کدورت را از دل حافظ برد؛ صفای همت پاکان را ببین. یعنی در کنار همه ریاها و بیوفاییها، هنوز دوستان پاکدلی هستند که همنشینیشان غبار دل را میشوید. این فال نوید میدهد که اگر از جمع ناراستان فاصله بگیری و به اهل صفا نزدیک شوی، رنجشهای گذشته از دلت پاک خواهد شد.
راهنمایی برای نیت شما
به ظاهر آراسته و ادعای زهد و قناعت آدمها بسنده نکن و رفتارشان را در عمل بسنج. اگر کسی حق دوستی را نگه نداشت، کینه به دل نگیر اما درس بگیر. وقتت را با دوستان پاکدل و بیریا بگذران؛ گفتوگو با آنان تیرگی و دلخوری را از جانت میزداید.