دیوان حافظ · غزل ۳۲۰
فال حافظ غزل ۳۲۰: دیشب به سیل اشک ره خواب میزدم
مضمون: شب خیال و فال مراد
دیشب به سیل اشک ره خواب میزدم
نقشی به یاد خط تو بر آب میزدم
ابروی یار در نظر و خرقه سوخته
جامی به یاد گوشه محراب میزدم
هر مرغ فکر کز سر شاخ سخن بجست
بازش ز طره تو به مضراب میزدم
روی نگار در نظرم جلوه مینمود
وز دور بوسه بر رخ مهتاب میزدم
چشمم به روی ساقی و گوشم به قول چنگ
فالی به چشم و گوش در این باب میزدم
نقش خیال روی تو تا وقت صبحدم
بر کارگاه دیده بیخواب میزدم
ساقی به صوت این غزلم کاسه میگرفت
میگفتم این سرود و می ناب میزدم
خوش بود وقت حافظ و فال مراد و کام
بر نام عمر و دولت احباب میزدم
◆ بیت شاهد فال
معنی واژههای دشوار
- ره خواب زدن
- خواب را از چشم ربودن، بیدار ماندن
- نقش بر آب زدن
- کار بیهوده کردن؛ اینجا نقش کشیدن بر اشک
- خط
- موی نورسته بر چهره یار
- خرقه سوخته
- صوفی شوریدهای که خرقه زهد را سوزانده
- مضراب
- زخمه، ابزار نواختن ساز
- قول
- تصنیف و آواز، سرود
- کارگاه دیده
- چشم که چون کارگاه نقاشی تصویر میسازد
- احباب
- دوستان
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل روایت شبی بیدار است. حافظ میگوید دیشب با سیل اشک راه خواب را میزد و به یاد خط یار نقشی بر آب میکشید. او ابروی یار را در نظر داشت و به یاد گوشه محراب جامی میزد؛ یعنی عشق و عبادت در دلش در هم آمیخته بود. شاید تو نیز این روزها شبها با خیال آرزویی در سر بیداری. شاعر تا صبحدم نقش خیال روی یار را بر کارگاه دیده بیخواب میزد و هر مرغ اندیشه که از شاخ سخن میجهید، با یاد طره یار بازش میآورد. پس ذهن تو نیز سرشار از اندیشهای است که میتواند به سخن و آفرینش بدل شود. او چشم به ساقی و گوش به چنگ، در همین باب فالی میزد. بیت شاهد فال تو پایانی خوش دارد: خوش بود وقت حافظ و فال مراد و کام را بر نام عمر و دولت احباب میزد. فال تو از دلی خوش و نیتی خیر برای عزیزان خبر میدهد؛ آنچه برای دیگران آرزو کنی، به خودت نیز بازمیگردد.
راهنمایی برای نیت شما
خیالها و آرزوهای شبانهات را جدی بگیر و بخشی از آنها را بنویس یا به کاری خلاقانه بدل کن. اما خوابت را فدای نگرانی مکن. برای عزیزانت دعای خیر کن و شادیشان را بخواه؛ این دل خوش، راه کام تو را نیز هموار میکند. امروز را با امید آغاز کن.