دیوان حافظ · غزل ۱۲۸
فال حافظ غزل ۱۲۸: نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد
مضمون: هشیاری در برابر فریب
نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد
بختم ار یار شود رختم از این جا ببرد
کو حریفی کش سرمست که پیش کرمش
عاشق سوختهدل نام تمنا ببرد
باغبانا ز خزان بیخبرت میبینم
آه از آن روز که بادت گل رعنا ببرد
رهزن دهر نخفتهست مشو ایمن از او
اگر امروز نبردهست که فردا ببرد
◆ بیت شاهد فال
در خیال این همه لعبت به هوس میبازم
بو که صاحبنظری نام تماشا ببرد
علم و فضلی که به چل سال دلم جمع آورد
ترسم آن نرگس مستانه به یغما ببرد
بانگ گاوی چه صدا باز دهد؟ عشوه مخر
سامری کیست که دست از ید بیضا ببرد؟
جام مینایی می سد ره تنگدلیست
منه از دست که سیل غمت از جا ببرد
راه عشق ار چه کمینگاه کمانداران است
هر که دانسته رود صرفه ز اعدا ببرد
حافظ ار جان طلبد غمزه مستانه یار
خانه از غیر بپرداز و بهل تا ببرد
معنی واژههای دشوار
- نگار
- معشوق زیبارو
- رخت بردن
- کوچ کردن، رفتن
- رعنا
- زیبا و خوشقامت؛ گل دورنگ
- لعبت
- عروسک؛ زیباروی دلفریب
- یغما
- غارت، تاراج
- سامری
- سازنده گوساله زرین که بنیاسرائیل را فریفت
- ید بیضا
- دست درخشان موسی، از معجزات او
- صرفه بردن
- سود بردن، پیروز شدن
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل لحنی بیدارکننده دارد. حافظ با دلی ملول میگوید در شهر نگاری نیست که دلم را ببرد، و اگر بخت یاری کند بار سفر از اینجا خواهد بست. او به باغبان هشدار میدهد که تو را از خزان بیخبر میبینم؛ آه از روزی که باد، گل رعنایت را ببرد. بیت شاهد هشدار را روشنتر میکند: رهزن روزگار نخفته است، از او ایمن مشو؛ اگر امروز نبرده، فردا خواهد برد. این فال تو را به هشیاری و پیشبینی فرامیخواند. شاعر میگوید بانگ گوساله سامری را باور مکن؛ سامری کیست که بر ید بیضای موسی چیره شود؟ یعنی فریبها هر قدر پرسروصدا باشند، در برابر حقیقت تاب نمیآورند، پس عشوه مخر. حافظ اما امید را رها نمیکند: راه عشق اگرچه کمینگاه کمانداران است، هر که آگاهانه برود از دشمنان پیروز میگذرد. پس با چشم باز گام بردار و برای روزهای خزان از امروز تدبیر کن.
راهنمایی برای نیت شما
از آرامش امروز غافل مشو و برای روزهای سخت پساندازی، برنامهای یا پشتوانهای فراهم کن. به پیشنهادهای وسوسهانگیز و پرهیاهو بدگمان باش و پیش از اعتماد، سابقه و دلیل را بررسی کن. اگر تصمیم به تغییر داری، آگاهانه و با شناخت موانع پیش برو تا از کمینها سالم بگذری.