دیوان حافظ · غزل ۴۰۷
فال حافظ غزل ۴۰۷: مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
مضمون: حاصل کردار و پرهیز از غرور
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
گفتم ای بخت بخفتیدی و خورشید دمید
گفت با این همه از سابقه نومید مشو
گر روی پاک و مجرد چو مسیحا به فلک
از چراغ تو به خورشید رسد صد پرتو
تکیه بر اختر شبدزد مکن کاین عیار
تاج کاووس ببرد و کمر کیخسرو
◆ بیت شاهد فال
گوشوار زر و لعل ار چه گران دارد گوش
دور خوبی گذران است نصیحت بشنو
چشم بد دور ز خال تو که در عرصه حسن
بیدقی راند که برد از مه و خورشید گرو
آسمان گو مفروش این عظمت کاندر عشق
خرمن مه به جوی خوشه پروین به دو جو
آتش زهد و ریا خرمن دین خواهد سوخت
حافظ این خرقه پشمینه بینداز و برو
معنی واژههای دشوار
- مزرع
- کشتزار
- داس مه نو
- هلال ماه که به داس ماند
- سابقه
- عنایت ازلی، لطف پیشین
- مجرد
- وارسته از تعلقات
- اختر شبدزد
- ستاره شبرو؛ کنایه از بخت ناپایدار
- عیار
- زیرک و چالاک؛ راهزن
- بیدق
- پیاده شطرنج
- خرقه پشمینه
- جامه پشمین صوفیان
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل به آسمان نگاه میکند و در هلال ماه نو داسی میبیند که بر کشتزار سبز فلک افتاده است؛ و بیدرنگ به یاد کشته خویش و هنگام درو میافتد. فال تو پرسشی جدی پیش رویت میگذارد: آنچه امروز میکاری، فردا درو میکنی. بیت شاهد هشداری روشن است: بر اختر شبدزد تکیه مکن، که این عیار تاج کاووس و کمر کیخسرو را ربود. یعنی به بخت و شانس یا قدرت و موقعیت امروزت مغرور نشو، چرا که روزگار بزرگتر از تو را هم دیده است. حافظ میگوید گوشوار زر و لعل هرچند گوش را سنگین کند، دور خوبی گذران است؛ پس به زیبایی و دارایی فانی دل نبند. با این همه، ناامیدی هم جایز نیست؛ بخت به حافظ میگوید از سابقه نومید مشو. و اگر پاک و سبکبار چون مسیحا به آسمان روی، از چراغ تو صد پرتو به خورشید میرسد. در آینده نزدیک، نتیجه کردار خود را خواهی دید.
راهنمایی برای نیت شما
به جای تکیه بر شانس یا جایگاه کنونی، بر کار و نیت درست خود تکیه کن. در این روزها از غرور و خودنمایی بپرهیز و با دیگران فروتن باش. کارهای نیمهتمامت را سامان بده و بذر خوب بکار. اگر اشتباهی کردهای، هنوز فرصت جبران هست؛ نومید مشو و از امروز بهتر بکار.