دیوان حافظ · غزل ۴۴۵
فال حافظ غزل ۴۴۵: تو را که هر چه مراد است در جهان داری
مضمون: یار مهربان، بزرگترین مراد
تو را که هر چه مراد است در جهان داری
چه غم ز حال ضعیفان ناتوان داری؟
بخواه جان و دل از بنده و روان بستان
که حکم بر سر آزادگان روان داری
میان نداری و دارم عجب که هر ساعت
میان مجمع خوبان کنی میانداری
بیاض روی تو را نیست نقش درخور از آنک
سوادی از خط مشکین بر ارغوان داری
بنوش می که سبکروحی و لطیف مدام
علی الخصوص در آن دم که سر گران داری
مکن عتاب از این بیش و جور بر دل ما
مکن هر آن چه توانی که جای آن داری
به اختیارت اگر صد هزار تیر جفاست
به قصد جان من خسته در کمان داری
بکش جفای رقیبان مدام و جور حسود
که سهل باشد اگر یار مهربان داری
به وصل دوست گرت دست میدهد یک دم
برو که هر چه مراد است در جهان داری
◆ بیت شاهد فال
چو گل به دامن از این باغ میبری حافظ
چه غم ز ناله و فریاد باغبان داری؟
معنی واژههای دشوار
- ضعیفان ناتوان
- درماندگان و بیپناهان
- میانداری
- گردانندگی مجلس، در میان جمع بودن
- بیاض
- سپیدی
- سواد
- سیاهی؛ نیز خط و نوشته
- ارغوان
- گلی سرخرنگ؛ کنایه از گونه سرخ
- سرگران
- مست و خمار؛ نیز متکبر و رنجیده
- عتاب
- سرزنش، خشم گرفتن
- رقیب
- مراقب و نگهبان معشوق؛ نیز همچشم در عشق
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل روی سخن به کسی دارد که هر مرادی در جهان دارد و از حال ضعیفان غافل است. او از جور و عتاب یار گله میکند و میگوید اگر صد هزار تیر جفا در اختیار داری، همه را به قصد جان خسته من در کمان گذاشتهای. اما در میان این گلایهها، دو بیت چون چراغ میدرخشند. یکی این است که جفای رقیبان و جور حسود را تحمل کن، زیرا اگر یار مهربان داری، همه آسان است. و دیگری بیت شاهد فال توست: اگر یک دم وصال دوست برایت دست دهد، برو که هر مرادی در جهان هست، داری. یعنی ارزش یک پیوند صادقانه از همه داشتههای دیگر بیشتر است. حافظ در پایان خود را چون کسی میبیند که دامن از گل باغ پر کرده و دیگر از ناله باغبان غمی ندارد. پس اگر نیت تو به پیوندی دلی مربوط است، بدان که ارزشش را دارد و حرف و حدیث دیگران نباید تو را از آن بازدارد.
راهنمایی برای نیت شما
قدر کسی را که صادقانه دوستت دارد بدان و او را با چیزهای دیگر معاوضه نکن. اگر حسودان و بدگویان پشت سرت حرف میزنند، به آنان پاسخ نده و آرامش خود را حفظ کن. در عین حال با ضعیفتر از خودت مهربان باش؛ همان مهری که میخواهی ببینی، اول از خودت آغاز میشود.