دیوان حافظ · غزل ۴۸۸
فال حافظ غزل ۴۸۸: سحرم هاتف میخانه به دولتخواهی
مضمون: بازگشت و راهنمای راه
سحرم هاتف میخانه به دولتخواهی
گفت باز آی که دیرینه این درگاهی
همچو جم جرعه ما کش که ز سر دو جهان
پرتو جام جهانبین دهدت آگاهی
بر در میکده رندان قلندر باشند
که ستانند و دهند افسر شاهنشاهی
خشت زیر سر و بر تارک هفتاختر پای
دست قدرت نگر و منصب صاحبجاهی
سر ما و در میخانه که طرف بامش
به فلک بر شد و دیوار بدین کوتاهی
قطع این مرحله بیهمرهی خضر مکن
ظلمات است بترس از خطر گمراهی
◆ بیت شاهد فال
اگرت سلطنت فقر ببخشند ای دل
کمترین ملک تو از ماه بود تا ماهی
تو دم فقر ندانی زدن از دست مده
مسند خواجگی و مجلس تورانشاهی
حافظ خامطمع شرمی از این قصه بدار
عملت چیست که فردوس برین میخواهی؟
معنی واژههای دشوار
- هاتف
- آوازدهنده غیبی که دیده نمیشود
- دولتخواهی
- خیرخواهی و نیکخواهی
- جام جهانبین
- جام جم که جهان را در آن میدیدند
- قلندر
- درویش آزاده و بیقید
- افسر
- تاج و کلاه پادشاهی
- تارک هفتاختر
- فرق سر هفت ستاره؛ اوج آسمان
- خضر
- پیامبر راهنما که آب حیات یافت؛ نماد راهبر
- از ماه تا ماهی
- از آسمان تا زمین؛ همه جهان
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل با ندایی سحرگاهی آغاز میشود: هاتف میخانه از سر خیرخواهی گفت بازآی که تو از دیرباز اهل این درگاهی. گویا تو نیز از جایی یا راهی که روزگاری به آن تعلق داشتی دور افتادهای و اکنون ندای بازگشت را میشنوی. حافظ از رندان قلندری میگوید که بر در میکده افسر شاهی میستانند و میبخشند؛ خشت زیر سر دارند و پا بر تارک هفت ستاره. یعنی بزرگی حقیقی به دارایی نیست، به آزادگی دل است. اما بیت شاهد هشداری مهم دارد: این مرحله را بیهمراهی خضر طی مکن؛ ظلمات است، از خطر گمراهی بترس. پس در راهی که پیش رو داری، به راهنمایی دانا و آزموده نیاز داری. حافظ میگوید اگر سلطنت فقر را به تو ببخشند، کمترین قلمروت از ماه تا ماهی است؛ اما اگر اهل آن نیستی، مسند خواجگی را از دست مده. در پایان نیز خود را از خامطمعی بازمیدارد. در روزهای آینده، با راهنمایی درست و عملی شایسته، به جایگاهت بازمیگردی.
راهنمایی برای نیت شما
اگر از هدف یا آرمانی قدیمی دور افتادهای، بازگشت را جدی بگیر. اما در این مسیر تنها و بینقشه نرو؛ از کسی باتجربه و امین راهنمایی بخواه. خودت را واقعبینانه بسنج و آنچه داری را بیحساب رها نکن. انتظار پاداش بزرگ را با کار و عمل شایسته همراه کن، نه با آرزوی خام.