دیوان حافظ · غزل ۷۳
فال حافظ غزل ۷۳: روشن از پرتو رویت نظری نیست که نیست
مضمون: رازداری و پاس حرمت
روشن از پرتو رویت نظری نیست که نیست
منت خاک درت بر بصری نیست که نیست
ناظر روی تو صاحب نظرانند آری
سر گیسوی تو در هیچ سری نیست که نیست
اشک غماز من ار سرخ برآمد چه عجب؟
خجل از کرده خود پرده دری نیست که نیست
تا به دامن ننشیند ز نسیمش گردی
سیل خیز از نظرم ره‌گذری نیست که نیست
تا دم از شام سر زلف تو هر جا نزنند
با صبا گفت و شنیدم سحری نیست که نیست
من از این طالع شوریده برنجم ور نی
بهره‌مند از سر کویت دگری نیست که نیست
از حیای لب شیرین تو ای چشمه نوش
غرق آب و عرق اکنون شکری نیست که نیست
مصلحت نیست که از پرده برون افتد راز
ور نه در مجلس رندان خبری نیست که نیست
◆ بیت شاهد فال
شیر در بادیه عشق تو روباه شود
آه از این راه که در وی خطری نیست که نیست
آب چشمم که بر او منت خاک در توست
زیر صد منت او خاک دری نیست که نیست
از وجودم قدری نام و نشان هست که هست
ور نه از ضعف در آن جا اثری نیست که نیست
غیر از این نکته که حافظ ز تو ناخشنود است
در سراپای وجودت هنری نیست که نیست
معنی واژه‌های دشوار
- بصر
- بینایی، چشم
- صاحب‌نظران
- اهل بینش و زیبایی‌شناسی
- غماز
- سخن‌چین؛ آشکارکننده راز
- پرده‌در
- رازگشا و رسواکننده
- طالع شوریده
- بخت آشفته و نابسامان
- چشمه نوش
- چشمه شیرین؛ کنایه از لب یار
- بادیه
- بیابان
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل می‌گوید هیچ چشمی نیست که از پرتو روی یار روشن نباشد و هیچ سری نیست که سودای گیسوی او را نداشته باشد. این تصویرها نشان می‌دهد آنچه تو در دل داری، ارزشمند و خواستنی است و دیگران نیز به آن چشم دارند. حافظ از اشک غمازش می‌گوید که سرخ بیرون آمد و راز دل را فاش کرد؛ و این هشداری است درباره آشکار شدن ناخواسته رازها. بیت شاهد کلید این فال است: مصلحت نیست که راز از پرده بیرون افتد، وگرنه در مجلس رندان خبری نیست که نباشد. یعنی این روزها بهتر است برنامه‌ها و خواسته‌هایت را پیش از به ثمر رسیدن با همه در میان نگذاری. حافظ همچنین می‌گوید در بادیه عشق شیر روباه می‌شود و در این راه خطری نیست که نباشد؛ پس با احتیاط و فروتنی پیش برو. او از طالع شوریده‌اش گلایه می‌کند، اما در پایان با لطافتی شیرین می‌گوید جز اینکه حافظ از تو ناخشنود است، در سراپای وجودت هنری نیست که نباشد. صبر و رازداری، کارت را به سامان می‌رساند.
راهنمایی برای نیت شما
در این مرحله رازدار باش و نقشه‌هایت را تا زمان مناسب با جمع کوچکی از افراد مورد اعتماد در میان بگذار. احساساتت را با سنجش بیان کن تا اشک یا خشمی ناگهانی، کار را خراب نکند. خطرهای راه را جدی بگیر، اما ناامید نشو؛ احتیاط و صبر، تو را به سلامت از این گذرگاه می‌گذراند.