دیوان حافظ · غزل ۷۲
فال حافظ غزل ۷۲: راهیست راه عشق که هیچش کناره نیست
مضمون: اقدام در کار خیر
راهیست راه عشق که هیچش کناره نیست
آنجا جز آنکه جان بسپارند چاره نیست
هر گه که دل به عشق دهی خوش دمی بود
در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست
◆ بیت شاهد فال
ما را ز منع عقل مترسان و می بیار
کآن شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
از چشم خود بپرس که ما را که میکشد؟
جانا گناه طالع و جرم ستاره نیست
او را به چشم پاک توان دید چون هلال
هر دیده جای جلوه آن ماهپاره نیست
فرصت شمر طریقه رندی که این نشان
چون راه گنج بر همهکس آشکاره نیست
نگرفت در تو گریه حافظ به هیچ رو
حیران آن دلم که کم از سنگ خاره نیست
معنی واژههای دشوار
- استخاره
- طلب خیر از خدا، تفأل برای کار
- شحنه
- داروغه، نگهبان شهر
- هیچ کاره نیست
- قدرت و نفوذی ندارد
- طالع
- بخت؛ برج و ستاره هنگام تولد
- ماهپاره
- پاره ماه؛ زیبارو
- رندی
- بیقیدی آگاهانه و رهایی از ریا
- سنگ خاره
- سنگ سخت
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل راه عشق را راهی بیکرانه میخواند که جز با سپردن جان نمیتوان در آن پیش رفت. اما بیت شاهد، پاسخی روشن به تردید توست: هرگاه دل به عشق بدهی، دمی خوش است و در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست. این سخن مشهور به تو میگوید اگر نیتت نیک است و کاری که در سر داری خیر است، دیگر تردید و دودلی را کنار بگذار. گاهی ما برای کار درست هم به دنبال نشانه و اجازه میگردیم، در حالی که پاکی نیت خود بزرگترین نشانه است. حافظ همچنین میگوید گناه از طالع و ستاره نیست؛ یعنی سرنوشت را بهانه نکن و به انتخاب خودت بنگر. او یار را با چشم پاک دیدنی میداند، پس با دلی صاف به کارت نگاه کن. فرصت را غنیمت بشمار، زیرا راه گنج بر همه آشکار نیست و این لحظه شاید دوباره تکرار نشود. اکنون زمان اقدام است.
راهنمایی برای نیت شما
اگر کاری نیک و درست در ذهن داری، امروز نخستین قدمش را بردار و بیش از این آن را به فردا نسپار. تردیدهای بیپایه را کنار بگذار و به جای سرزنش بخت، به انتخاب خودت اعتماد کن. با نیت پاک آغاز کن و نگران نتیجههای دور نباش؛ کار خیر خود راهش را باز میکند.