دیوان حافظ · غزل ۱
فال حافظ غزل ۱: الا یا ایها الساقی ادر کأساً و ناولها
مضمون: سختی راه عشق
الا یا ایها الساقی ادر کأساً و ناولها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها
به بوی نافه‌ای کآخر صبا زان طره بگشاید
ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دل‌ها
مرا در منزل جانان چه امن عیش چون هر دم
جرس فریاد می‌دارد که بربندید محمل‌ها
به می سجاده رنگین کن گرت پیر مغان گوید
که سالک بی‌خبر نبود ز راه و رسم منزل‌ها
شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل
کجا دانند حال ما سبک‌باران ساحل‌ها؟
همه کارم ز خودکامی به بدنامی کشید آخر
نهان کی ماند آن رازی کزو سازند محفل‌ها؟
حضوری گر همی خواهی از او غایب مشو حافظ
متی ما تلق من تهوی دع الدنیا و اهملها
◆ بیت شاهد فال
معنی واژه‌های دشوار
- ادر کأساً و ناولها
- جامی بگردان و به من بده (عربی)
- نافه
- کیسه مشک در ناف آهوی ختن؛ کنایه از بوی خوش
- طره
- دسته موی پیشانی، زلف
- جعد
- موی پیچیده و مجعد
- جرس
- زنگ کاروان که هنگام حرکت به صدا درمی‌آید
- محمل
- کجاوه، بار و بنه سفر بر پشت شتر
- پیر مغان
- پیر میکده؛ در عرفان، مرشد کامل و راهنمای سالک
- سبک‌باران ساحل‌ها
- آسوده‌حالان بی‌دغدغه که در امن ساحل‌اند
تفسیر فال
ای صاحب فال، این نخستین غزل دیوان حکایت راهی است که در آغاز آسان می‌نمود و اکنون گره‌هایش یکی‌یکی رخ نموده است. حافظ می‌گوید عشق در ابتدا ساده جلوه کرد، اما مشکل‌ها پشت سر هم آمدند. شاید کاری که در دل داری نیز همین حال را دارد؛ با شوق آغازش کردی و حالا با موانعی روبه‌رو شده‌ای که دیگران از دور نمی‌بینند، همچون مسافری در شب تاریک و میان بیم موج و گرداب که سبک‌باران ساحل از حالش خبر ندارند. اما پیام اصلی غزل در بیت پایانی است: اگر حضور می‌خواهی، غایب مشو. یعنی رسیدن به آرزو در گرو ماندن و پیوستگی است، نه رها کردن در نیمه راه. بانگ جرس که می‌گوید محمل‌ها را ببندید، نشان می‌دهد زمان حرکت است و نباید در منزل ماند. در روزهای پیش رو، اگر به راهنمای دانا اعتماد کنی و دل از وابستگی‌های بی‌حاصل برداری، گره‌ها آرام‌آرام گشوده می‌شود و بوی نافه‌ای که منتظرش هستی، سرانجام از راه می‌رسد.
راهنمایی برای نیت شما
امروز از سختی راه دلسرد مشو. کاری را که آغاز کرده‌ای به‌خاطر چند مانع رها نکن، اما بی‌گدار هم به آب نزن. از کسی که این راه را پیش‌تر رفته مشورت بگیر، برنامه‌ات را کوچک‌تر و قدم‌به‌قدم کن و هر روز اندکی پیش برو. پیوستگی تو کلید گشایش است و هر گامی که امروز برداری، فردا راه را هموارتر می‌کند.