دیوان حافظ · غزل ۱۱۶
فال حافظ غزل ۱۱۶: کسی که حسن و خط دوست در نظر دارد
مضمون: فداکاری در راه دوست
کسی که حسن و خط دوست در نظر دارد
محقق است که او حاصل بصر دارد
چو خامه در ره فرمان او سر طاعت
نهادهایم مگر او به تیغ بردارد
کسی به وصل تو چون شمع یافت پروانه
که زیر تیغ تو هر دم سری دگر دارد
◆ بیت شاهد فال
به پایبوس تو دست کسی رسید که او
چو آستانه بدین در همیشه سر دارد
ز زهد خشک ملولم کجاست باده ناب؟
که بوی باده مدامم دماغ تر دارد
ز باده هیچت اگر نیست این نه بس که تو را
دمی ز وسوسه عقل بیخبر دارد؟
کسی که از ره تقوا قدم برون ننهاد
به عزم میکده اکنون ره سفر دارد
دل شکسته حافظ به خاک خواهد برد
چو لاله داغ هوایی که بر جگر دارد
معنی واژههای دشوار
- خط
- موی تازهرسته بر رخسار؛ نیز نوشته
- محقق
- ثابت و مسلم، به تحقیق
- حاصل بصر
- ثمره بینایی
- خامه
- قلم
- آستانه
- درگاه، سنگ زیر در خانه
- زهد خشک
- پارسایی ظاهری و بیذوق
- دماغ تر
- ذوق و نشاط، سرِ سرشار از شادی
- داغ
- نشان سوختگی؛ اینجا اندوه سوزان عشق
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل میگوید هر که حسن و خط دوست را در نظر دارد، به راستی حاصل بینایی را یافته است. یعنی نگاه درست، دیدن زیبایی حقیقی است. سپس از سر سپردگی سخن میگوید: مانند قلم در راه فرمان او سر طاعت نهادهایم. بیت شاهد تصویری روشن دارد: پروانه به وصال شمع کسی میرسد که زیر تیغ او هر دم سری دیگر دارد. پیام فال این است که آنچه آرزو داری بیبها به دست نمیآید؛ باید آماده باشی بارها خودبینی و راحتیات را فدای آن کنی. همچنین کسی به پایبوس یار میرسد که مانند آستانه همیشه سر بر این در دارد؛ یعنی پیوستگی و پایداری شرط رسیدن است. حافظ از زهد خشک ملول است و میگوید حتی پارسایی که هرگز قدم از تقوا بیرون ننهاده، اکنون عزم میکده دارد. پس شاید وقت آن رسیده که از قالبهای خشک بیرون بیایی و با شور و دلسپردگی بیشتری به سوی هدفت بروی.
راهنمایی برای نیت شما
اگر هدفی بزرگ داری، بپذیر که بهایی دارد و این بها را با رغبت بپرداز. هر روز سر وقت کارت حاضر باش، حتی وقتی نتیجه دیر میرسد. از سختگیری بیحاصل بر خود و دیگران دست بکش و جایی برای شور و شادی باز کن. پایداری فروتنانه، درِ بسته را سرانجام باز میکند.