دیوان حافظ · غزل ۱۲۰
فال حافظ غزل ۱۲۰: بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایهبان دارد
مضمون: شتاب در کار عاشقانه
بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایهبان دارد
بهار عارضش خطی به خون ارغوان دارد
غبار خط بپوشانید خورشید رخش یا رب
بقای جاودانش ده که حسن جاودان دارد
چو عاشق میشدم گفتم که بردم گوهر مقصود
ندانستم که این دریا چه موج خونفشان دارد
ز چشمت جان نشاید برد کز هر سو که میبینم
کمین از گوشهای کردهست و تیر اندر کمان دارد
چو دام طره افشاند ز گرد خاطر عشاق
به غماز صبا گوید که راز ما نهان دارد
بیفشان جرعهای بر خاک و حال اهل دل بشنو
که از جمشید و کیخسرو فراوان داستان دارد
چو در رویت بخندد گل مشو در دامش ای بلبل
که بر گل اعتمادی نیست گر حسن جهان دارد
خدا را داد من بستان از او ای شحنه مجلس
که می با دیگری خوردهست و با من سر گران دارد
به فتراک ار همیبندی خدا را زود صیدم کن
که آفتهاست در تأخیر و طالب را زیان دارد
◆ بیت شاهد فال
ز سرو قد دلجویت مکن محروم چشمم را
بدین سرچشمهاش بنشان که خوش آبی روان دارد
ز خوف هجرم ایمن کن اگر امید آن داری
که از چشم بداندیشان خدایت در امان دارد
چه عذر بخت خود گویم؟ که آن عیار شهرآشوب
به تلخی کشت حافظ را و شکر در دهان دارد
معنی واژههای دشوار
- سنبل
- گیاهی خوشبو؛ استعاره از زلف
- عارض
- رخسار، گونه
- ارغوان
- درختی با گلهای سرخرنگ
- غماز
- سخنچین، فاشکننده راز
- شحنه
- داروغه، نگهبان نظم شهر
- سرگران
- رنجیده و بیاعتنا، سرسنگین
- فتراک
- تسمه پشت زین که شکار را بدان میبندند
- عیار شهرآشوب
- زیبای چالاک و بیباک که شهری را برمیآشوبد
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از بتی میگوید که سنبل زلفش بر گرد گل رخسارش سایهبان شده است. اما در میان این ستایش، اعترافی صادقانه هست: وقتی عاشق شدم گمان کردم گوهر مقصود را بردهام، نمیدانستم این دریا چه موج خونفشانی دارد. شاید تو نیز کاری را با خیال آسانی آغاز کردی و اکنون عمق آن را میبینی. شاعر به بلبل هشدار میدهد که اگر گل در رویت خندید در دامش مشو، زیرا بر گل اعتمادی نیست؛ یعنی به لبخندهای زودگذر و وعدههای شیرین تکیه نکن. اما بیت شاهد پیام اصلی را دارد: اگر قرار است مرا به فتراک ببندی، زود صیدم کن، که در تأخیر آفتهاست و طالب را زیان دارد. این فال به تو میگوید دودلی و دستدست کردن بیش از هر چیز به کارت آسیب میزند. اگر تصمیمی درست را سنجیدهای، اکنون وقت عمل است. حافظ از خدا امان از چشم بداندیشان میخواهد؛ تو نیز کارت را با دعا و احتیاط آغاز کن.
راهنمایی برای نیت شما
تصمیمی را که مدتی است دربارهاش فکر کردهای بیش از این به تعویق نینداز؛ تأخیر اکنون برایت هزینه دارد. اما پیش از اقدام، وعدهها و حرفهای شیرین را با واقعیت بسنج و قولها را مکتوب کن. کارت را بیسروصدا پیش ببر تا از چشم حسودان در امان بماند.