دیوان حافظ · غزل ۲۶۴
فال حافظ غزل ۲۶۴: خیز و در کاسه زر آب طربناک انداز
مضمون: پاکی نگاه
خیز و در کاسه زر آب طربناک انداز
پیشتر زان که شود کاسه سر خاکانداز
عاقبت منزل ما وادی خاموشان است
حالیا غلغله در گنبد افلاک انداز
چشم آلودهنظر از رخ جانان دور است
بر رخ او نظر از آینه پاک انداز
◆ بیت شاهد فال
به سر سبز تو ای سرو که گر خاک شوم
ناز از سر بنه و سایه بر این خاک انداز
دل ما را که ز مار سر زلف تو بخست
از لب خود به شفاخانه تریاک انداز
ملک این مزرعه دانی که ثباتی ندهد
آتشی از جگر جام در املاک انداز
غسل در اشک زدم کاهل طریقت گویند
پاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز
یا رب آن زاهد خودبین که به جز عیب ندید
دود آهیش در آیینه ادراک انداز
چون گل از نکهت او جامه قبا کن حافظ
وین قبا در ره آن قامت چالاک انداز
معنی واژههای دشوار
- طربناک
- شادیآور، پرنشاط
- خاکانداز
- ابزاری برای برداشتن خاک
- وادی خاموشان
- کنایه از گورستان
- حالیا
- اکنون، در حال حاضر
- گنبد افلاک
- آسمان
- بخست
- زخمی کرد، آزرد
- تریاک
- پادزهر
- جامه قبا کن
- جامه را از پیش چاک بزن
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل با یادآوری کوتاهی عمر آغاز میکند: برخیز و پیش از آنکه کاسه سر خاکانداز شود، کاسه زر را از آب طربناک پر کن. سرانجام منزل همه ما وادی خاموشان است، پس اکنون غلغله در گنبد افلاک بینداز. اما بیت شاهد این فال، نگاه را از شادی بیرونی به پاکی درونی میبرد: چشم آلودهنظر از رخ جانان دور است؛ بر روی او از آینه پاک نظر کن. یعنی برای دیدن حقیقت، و رسیدن به آنچه دل میخواهد، باید آینه درونت را از کینه، حسد و بدبینی بزدایی. حافظ در بیتی دیگر از زبان اهل طریقت میگوید نخست پاک شو و سپس دیده بر آن پاک بینداز. او زاهد خودبینی را نکوهش میکند که جز عیب ندید و دعا میکند دود آهی آینه ادراکش را تیره کند. این فال به تو میگوید کلید گشایش کارت در نگاهی صاف و بیغرض است؛ هرچه درونت روشنتر باشد، زیباییهای بیشتری در زندگی خواهی دید.
راهنمایی برای نیت شما
پیش از هر تصمیمی، نیت خود را بازبینی کن و دلت را از کینهها و قضاوتهای تلخ پاک کن. به جای عیبجویی از دیگران، خوبیهایشان را ببین. چون دنیا ناپایدار است، دل به داشتههای گذرا مبند و از لحظههای شاد کنونی بهره ببر. با نگاهی روشن، راه درست خود را آسانتر خواهی یافت.