دیوان حافظ · غزل ۱۲۳
فال حافظ غزل ۱۲۳: مطرب عشق عجب ساز و نوایی دارد
مضمون: نوای عشق و پاداش کردار
مطرب عشق عجب ساز و نوایی دارد
نقش هر نغمه که زد راه به جایی دارد
◆ بیت شاهد فال
عالم از ناله عشاق مبادا خالی
که خوشآهنگ و فرحبخش هوایی دارد
پیر دردیکش ما گرچه ندارد زر و زور
خوش عطابخش و خطاپوش خدایی دارد
محترم دار دلم کاین مگس قندپرست
تا هواخواه تو شد فر همایی دارد
از عدالت نبود دور گرش پرسد حال
پادشاهی که به همسایه گدایی دارد
اشک خونین بنمودم به طبیبان گفتند
درد عشق است و جگرسوز دوایی دارد
ستم از غمزه میاموز که در مذهب عشق
هر عمل اجری و هر کرده جزایی دارد
نغز گفت آن بت ترسابچه بادهپرست
شادی روی کسی خور که صفایی دارد
خسروا حافظ درگاهنشین فاتحه خواند
وز زبان تو تمنای دعایی دارد
معنی واژههای دشوار
- مطرب
- نوازنده و خواننده بزم
- فرحبخش
- شادیآور
- پیر دردیکش
- پیر رندی که درد ته جام را مینوشد؛ مرشد
- خطاپوش
- پوشاننده گناه، بخشنده
- فر همای
- شکوه همای، مرغی که سایهاش را مایه سعادت میدانستند
- غمزه
- اشاره چشم و ابرو با ناز
- ترسابچه
- کودک یا جوان مسیحی؛ در شعر، ساقی زیبا
- نغز
- نیکو، لطیف و دلپذیر
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از مطرب عشق میگوید که ساز و نوایی شگفت دارد و نقش هر نغمهاش راه به جایی میبرد. یعنی هیچ تلاش و نوای دلی بیاثر نمیماند و هر قدمی که در راه عشق برداشتهای، به جایی خواهد رسید. شاعر آرزو میکند جهان هرگز از ناله عاشقان خالی نباشد، زیرا هوایی خوشآهنگ و شادیبخش دارد. پیر دردیکش او زر و زور ندارد، اما خدایی عطابخش و خطاپوش دارد؛ پس اگر امکانات کمی داری، نگران مباش. حافظ از طبیبان میگوید که اشک خونینش را دیدند و گفتند درد عشق است و دوایی جگرسوز دارد. اما هشدار مهم غزل این است: ستم مکن، که در مذهب عشق هر عملی اجری و هر کردهای جزایی دارد. این فال به تو یادآوری میکند که نتیجه کارها بازمیگردد. و در پایان، اندرزی شیرین: شادی روی کسی را بخور که صفایی دارد. با اهل صفا همنشین شو و نوای دلت را خاموش نکن.
راهنمایی برای نیت شما
به کاری که با عشق انجام میدهی ادامه بده، حتی اگر هنوز کسی صدایش را نشنیده؛ نتیجهاش خواهد رسید. مراقب رفتارت با دیگران باش و حتی در لحظه خشم بیانصافی نکن. وقت بیشتری را با آدمهای بیغلوغش بگذران و از بخشندگی خدا برای جبران کاستیهایت ناامید مشو.