دیوان حافظ · غزل ۲۷
فال حافظ غزل ۲۷: در دیر مغان آمد یارم قدحی در دست
مضمون: بازگشت آنچه رفته
در دیر مغان آمد یارم قدحی در دست
مست از می و میخواران از نرگس مستش مست
در نعل سمند او شکل مه نو پیدا
وز قد بلند او بالای صنوبر پست
آخر به چه گویم هست از خود خبرم چون نیست
وز بهر چه گویم نیست با وی نظرم چون هست
شمع دل دمسازم بنشست چو او برخاست
و افغان ز نظربازان برخاست چو او بنشست
گر غالیه خوش بو شد در گیسوی او پیچید
ور وسمه کمانکش گشت در ابروی او پیوست
بازآی که بازآید عمر شده حافظ
هرچند که ناید باز تیری که بشد از شست
◆ بیت شاهد فال
معنی واژههای دشوار
- دیر مغان
- میکده؛ در عرفان جایگاه پیر و رهایی
- قدح
- پیاله، جام
- سمند
- اسب زرد مایل به خاکستری؛ مطلق اسب
- صنوبر
- درختی بلند و راستقامت
- دمساز
- همدم و همراز
- نظرباز
- کسی که از تماشای زیبایی لذت میبرد
- غالیه
- خوشبوی سیاه آمیخته از مشک و عنبر
- وسمه
- رنگ گیاهی برای سیاه کردن ابرو
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل صحنهای پرشکوه میسازد: یار با قدحی در دست به دیر مغان آمد، خود از می مست بود و میخواران از نرگس مست او مست شدند. در نعل اسبش شکل ماه نو پیدا بود و در برابر قد بلندش صنوبر کوتاه مینمود. این تصویرها از حضوری سخن میگویند که همه چیز را دگرگون میکند. حافظ با بازی زیبای کلمات میگوید چون او برخاست، شمع دل من نشست و خاموش شد؛ و چون او نشست، فریاد از نظربازان برخاست. یعنی حال دل تو نیز به حضور و غیاب کسی یا چیزی بسته است. بیت شاهد فال تو بیت پایانی است: بازآی تا عمر رفته حافظ بازآید، هرچند تیری که از شست رها شد بازنمیگردد. این بیت دو پیام دارد: نخست امید به بازگشت شادی و شور از دست رفته؛ و دوم واقعبینی، که گذشته عیناً تکرار نمیشود. پس آنچه بازمیگردد را با نگاهی تازه بپذیر و منتظر نباش همه چیز درست مانند روزهای پیش شود.
راهنمایی برای نیت شما
اگر کسی یا فرصتی که از دست داده بودی دوباره پیدا شده، با آغوش باز اما با نگاهی تازه به آن نزدیک شو. حسرت گذشته را کنار بگذار؛ تیری که رفته برنمیگردد، اما هدف تازهای میتوان یافت. از امروز برای ساختن چیزی بهتر از گذشته برنامه بریز و وقت را به افسوس نگذران.