دیوان حافظ · غزل ۱۲۵
فال حافظ غزل ۱۲۵: شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد
مضمون: آن نهانی و فروتنی
شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد
بنده طلعت آن باش که آنی دارد
◆ بیت شاهد فال
شیوه حور و پری گرچه لطیف است ولی
خوبی آن است و لطافت که فلانی دارد
چشمه چشم مرا ای گل خندان دریاب
که به امید تو خوش آب روانی دارد
گوی خوبی که برد از تو؟ که خورشید آن جا
نه سواریست که در دست عنانی دارد
دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی
آری آری سخن عشق نشانی دارد
خم ابروی تو در صنعت تیراندازی
برده از دست هر آن کس که کمانی دارد
در ره عشق نشد کس به یقین محرم راز
هر کسی بر حسب فکر گمانی دارد
با خرابات نشینان ز کرامات ملاف
هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد
مرغ زیرک نزند در چمنش پرده سرای
هر بهاری که به دنباله خزانی دارد
مدعی گو لغز و نکته به حافظ مفروش
کلک ما نیز زبانی و بیانی دارد
معنی واژههای دشوار
- شاهد
- زیبارو، معشوق
- میان
- کمر
- طلعت
- چهره، دیدار
- آن
- جاذبه و زیبایی نهانی که به وصف نیاید
- گوی خوبی بردن
- در زیبایی از همه پیشی گرفتن
- کرامات
- کارهای خارقعادت اولیا
- پردهسرای
- خیمه و سراپرده
- لغز
- چیستان، سخن معماگونه
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل معیار زیبایی را دگرگون میکند: شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد، بنده طلعت کسی باش که آنی دارد. آن، همان جاذبه پنهانی است که در وصف نمیگنجد. فال تو میگوید در انتخابهایت به ظاهر بسنده نکن و به جوهری بنگر که دل را آرام میکند. شاعر میگوید سخنم دلنشین شد چون تو پذیرفتی، و سخن عشق نشانی دارد؛ پس صداقت تو اثر خواهد گذاشت. بیت دیگر حقیقتی فروتنانه دارد: در راه عشق هیچکس به یقین محرم راز نشد، هر کس بر حسب فکر خود گمانی دارد. پس در داوری دیگران و در ادعای دانستن همهچیز احتیاط کن. حافظ هشدار میدهد که با خراباتیان از کرامات لاف مزن، زیرا هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد. و مرغ زیرک در چمنی که هر بهارش خزانی در پی دارد خیمه نمیزند؛ یعنی به شادیهای ناپایدار دل نبند. سخن بهجا و دلبستگی سنجیده، کلید این فال است.
راهنمایی برای نیت شما
در این روزها پیش از گفتن هر حرفی، زمان و مکانش را بسنج؛ سخن درست در جای نادرست اثر معکوس دارد. در انتخاب دوست یا همکار به کیفیت رفتار و صفای دل او توجه کن نه به ظاهر و شهرت. از ادعای قطعیت درباره چیزهایی که نمیدانی بپرهیز و فروتن بمان.